REKLAMA


 

REKLAMA


 

Ewa Wróblewska-Trochimiuk
o płci w naukach humanistycznych

 

Żeby wyrównać szanse kobiet i mężczyzn, potrzebne są głębokie zmiany skutkujące innym podejściem do humanistyki.

 

W ciągu ostatniego roku kilka jednostek PAN otrzymało logo „HR Excellence in Research” przyznawane przez Komisję Europejską instytucjom, które gwarantują najwyższe standardy prowadzenia badań naukowych i zatrudniania kadry naukowej. Otrzymane wyróżnienie zobowiązuje m.in. do stosowania zasady gender balance nie tylko w zakresie reprezentatywnej równowagi płci na każdym szczeblu kadry, ale również w składzie powoływanych gremiów i komisji (w tym konkursowych).

 

Pojęcie gender balance weszło do polskiego dyskursu publicznego głównie dzięki dyskusji o partyjnych parytetach. Komisja Europejska definiuje je jako zasadę będącą elementem szerszej polityki na rzecz wyrównywania szans kobiet i mężczyzn (gender mainstreaming), zgodnie z którą należy dążyć do względnej równowagi płci tam, gdzie kobiet jest zwykle znacznie mniej niż mężczyzn.

 

Okazuje się jednak, że wciąż nie do końca wiadomo, jak równowagę płci w nauce zagwarantować w praktyce. Bo pewnych spraw nie można rozwiązać na poziomie organizacji poszczególnych jednostek naukowych. Problemem nie jest bowiem zapewnienie równowagi płci w składzie komisji konkursowej, bo można do niej zaprosić profesora lub profesorkę z innej jednostki naukowej. Sytuacja komplikuje się wtedy, kiedy np. przy naborze na studia doktoranckie trzeba zaplanować działania, które zagwarantują, że zostanie przyjęta równa (lub zbliżona) liczba przedstawicieli obu płci.

 

Zaplanowanie odpowiedniej polityki – na poziomie rekrutacji, ale również w zakresie zatrudniania w PAN – wydaje się bardzo trudne, przede wszystkim dlatego, że temat ten nie został jeszcze dostatecznie przedyskutowany. Przeprowadzone w 2003 r. badania dotyczące proporcji kobiet i mężczyzn legitymujących się w Polsce tytułami naukowymi pokazują, że wśród osób z tytułem doktora kobiety stanowiły 47%, doktora habilitowanego – 32%, a profesora – 27% (Gendered Career Trajectories in Academia in Cross-National Perspective, 2007). Zestawienie z roku 2012 pokazuje obniżenie proporcji na niekorzyść kobiet – odpowiednio 43%, 32% i 21% („Nauka”, 2/2013). To dowodzi istnienia „szklanego sufitu”, bariery utrudniającej kobietom osiągnięcie wysokich pozycji.

 

Rolą Komisji Europejskiej jest promocja polityki równowagi płci, ale jej implementacja należy do konkretnych środowisk: uniwersytetów, akademii nauk, uczelni wyższych. Warto rozpocząć dyskusję na ten temat i podzielić się doświadczeniami.

 

Jedną z kwestii wartych przedyskutowania jest na przykład to, czy gender balance to reguła działająca w dwie strony? Przed takim problemem stają instytuty humanistyczne, w których przeważają kobiety. Doskonale obrazuje to struktura zatrudnienia jednego z humanistycznych instytutów Polskiej Akademii Nauk (niebędącego wcale wyjątkiem, ale po prostu jaskrawym przykładem). Wśród zatrudnionych tam profesorów zwyczajnych znajduje się 58% kobiet i 42% mężczyzn; wśród profesorów nadzwyczajnych 90% kobiet i 10% mężczyzn; wśród adiunktów 68% kobiet i 32% mężczyzn; wśród asystentów 70% kobiet i 30% mężczyzn.

 

Sfeminizowana humanistyka staje zatem przed ogromnym wyzwaniem. Polityka gender mainstreaming ma na celu doprowadzić do niezwykle potrzebnych zmian instytucjonalnych i organizacyjnych. W większości instytutów dysproporcja wciąż wychodzi na niekorzyść kobiet. Na aktualny problem równości szans obu płci w nauce nakłada się jednak kwestia specyfiki dyscypliny naukowej, ta zaś jest uwarunkowana historycznie, społecznie, ekonomicznie.

 

Humanistyka, dziedzina chronicznie niedofinansowana i zaniedbana, okazuje się przyciągać (i zatrzymywać) w głównej mierze kobiety. Aby zatem rzetelnie podejść do problemu gender balance, gruntownie przemyśleć i przyswoić tę zasadę, uwzględniając uwarunkowania określonych gałęzi nauki, potrzebne są głębokie zmiany skutkujące zmianą podejścia do humanistyki i odwróceniem procesu deprecjacji jej osiągnięć. Może się to odbyć jedynie poprzez zmiany w obrębie jej finansowania. Nie chodzi tu jednak o otwieranie nowych konkursów na dofinansowanie projektów humanistycznych, zwłaszcza takich, w których wykażemy zastosowanie wyników naszych badań w gospodarce, ale przede wszystkim o systematyczne i strukturalne zmiany warunków pracy, głównie zaś wynagrodzeń. Dopiero wtedy będzie można przystąpić do rozwiązywania problemu równości płci w nauce.

 

 

 

dr Ewa Wróblewska-Trochimiuk

Instytut Slawistyki

Polska Akademia Nauk, Warszawa

 

 

 

© Academia nr 2 (50) 2017

 

Cały numer

 

 

 

 

 

 

 

 

Oceń artykuł
(0 głosujących)

Nie przeocz

Tematy

agrofizyka antropologia kultury antropologia społeczna archeologia archeometalurgia architektura Arctowski arteterapia astrofizyka astronomia badania interdyscyplinarne behawioryzm biochemia biologia biologia antaktyki biologia płci biotechnologia roślin borelioza botanika chemia chemia bioorganiczna chemia fizyczna chemia spożywcza cywilizacja demografia edukacja ekologia ekologia morza ekonomia energia odnawialna etnolingwistyka etnomuzykologia etyka ewolucja fale grawitacyjne farmakologia filozofia finansowanie nauki fizyka fizyka jądrowa gender genetyka geochemia środowiska geoekologia geofizyka geologia geologia planetarna geoturystyka grafen historia historia idei historia literatury historia nauki historia sztuki humanistyka hydrogeologia hydrologia informatyka informatyka teoretyczna internet inżynieria materiałowa język językoznawstwo klimatologia kobieta w nauce komunikacja kosmologia kryptografia kryptologia kulinaria kultoznawstwo kultura lingwistyka literatura matematyka medycyna migracje mikrobiologia mineralogia mniejszości etniczne mniejszości narodowe modelowanie procesów geologicznych muzykologia mykologia nauka obywatelska neurobiologia neuropsychologia nowe członkinie PAN 2017 ochrona przyrody orientalistyka ornitologia paleobiologia paleontologia palinologia parazytologia PIASt politologia polityka społeczna polska na biegunach prawo protonoterapia psychologia psychologia zwierząt Puszcza Białowieska robotyka rozmowa „Academii” seksualność smog socjologia szczepienia sztuka technologia wieś w obiektywie wulkanologia zastosowania zdrowie zoologia zwierzęta źródła energii żywienie

Komentarze

O serwisie

Serwis naukowy prowadzony przez zespół magazynu Academia PAN.Academia Zapraszamy do przysyłania informacji o badaniach, aktualnie realizowanych projektach naukowych oraz imprezach popularyzujących naukę.

 

Dla użytkowników: Regulamin

Pliki cookies

Informujemy, że używamy ciasteczek (plików cookies) w celu gromadzenia danych statystycznych, emisji reklam oraz prawidłowego funkcjonowania niektórych elementów serwisu. Pliki te mogą być umieszczane na Państwa urządzeniach służących do odczytu stron, a korzystając z naszego serwisu wyrażacie Państwo zgodę na używanie cookies, zgodnie z aktualnymi ustawieniami przeglądarki.

Więcej informacji o celu używania i zmianie ustawień ciasteczek w przeglądarce: TUTAJ

Wydanie elektroniczne

Kontakt

  • pisz:

    Redakcja serwisu online
    Academia. Magazyn Polskiej Akademii Nauk
    PKiN, pl. Defilad 1, pok. 2110
    (XXI piętro)
    00-901 Warszawa

  • dzwoń:

    tel./fax (+48 22) 182 66 61 (62)

  • ślij:

    e-mail: academia@pan.pl