REKLAMA


 

REKLAMA


 

Zbigniew Kwieciński
o przyszłości kształcenia w Polsce

 

Polityka edukacyjna jest sprzeczna z zasadami demokracji, równości szans i rozdziału państwa od kościołów

W „Raporcie – Polska 2050” Komitetu Prognoz „Polska 2000 Plus” sformułowane zostało ważne wezwanie do przemyślenia kwestii głębokich zmian systemu edukacji w Polsce. Autorzy wskazują, że realizacja scenariusza rozwoju Polski pozwalającego na stopniowe zbliżanie się naszego poziomu cywilizacyjnego i jakości życia do społeczeństw Europy Zachodniej wymaga wielkiego i zbiorowego wysiłku w okresie najbliższych kilku dziesięcioleci. W ich ocenie najtrudniejszym zadaniem są przemiany w systemie kulturowym, przy czym najważniejszym ich elementem powinno być stworzenie efektywnego, długofalowego i nowoczesnego systemu edukacji, który musi charakteryzować się ciągłością i wewnętrzną spójnością oraz obejmować wszystkie szczeble kształcenia, od przedszkola po studia wyższe.

 

Obecny stan budzi niepokój. Chaotyczna, upartyjniona, krótkofalowa, pozbawiona spójności i konsekwencji polityka edukacyjna jest sprzeczna z konstytucyjnymi zasadami demokracji, pomocniczości, równości szans, rozdziału państwa od kościołów. Można stwierdzić choćby, że doprowadziła ona do umasowienia fikcyjnego wykształcenia wyższego. Podział kształcenia akademickiego na trzyletnie „studia” zawodowe i dwuletnie „studia” drugiego stopnia doprowadził de facto do samobójstwa uniwersytetów. Co więcej, istniejące profile kształcenia rozmijają się w dużym stopniu z potrzebami rozwojowymi społeczeństwa i rynku pracy oraz powodują powielanie i zwiększanie nierówności społecznych w oświacie, segregację społeczną uczniów i rozwarstwienie szkół formalnie jednolitych.

 

Brakuje nam nowoczesnej i odpowiadającej wyzwaniom przyszłości koncepcji wychowania, która umiałaby zmienić negatywne cechy mentalności i nawyki Polaków, takie jak niezdolność do współpracy, bierność obywatelska, brak umiejętności samodzielnego, krytycznego i kreatywnego myślenia, a także nieprzestrzeganie reguł przyzwoitości w relacjach społecznych. Powiększane w ciągu dziesięcioleci bariery kulturowe oraz skala zaniedbań i patologii systemu formalnej edukacji i wychowania zmuszają do wypracowania wizji rozwoju systemu edukacji i strategii jej realizacji. Sformułuję podstawowe pytania, na które trzeba odpowiedzieć, aby przystąpić do naprawy systemu edukacji.

 

  • Czy możliwe jest wprowadzenie powszechnej opieki przedszkolnej, która pozwalałaby wyrównywać szanse i integrować dzieci z różnych środowisk?
  • Czy i w jaki sposób można zastąpić obecne metody nauczania takimi, które zorientowane są na indywidualne i zespołowe metody aktywne, badawcze, krytyczne, dialogowe?
  • Czy można i należy wprowadzać do treści wiedzy szkolnej dzieła współczesnej kultury światowej i otwierać dyskusje nad zasadniczymi problemami współczesności?
  • Czy i w jakim trybie można zamienić konfesyjne lekcje religii w szkołach na akademickie nauczanie o religiach i kulturach świata w szkole neutralnej światopoglądowo?
  • Jak zmienić szkolną kulturę konkurencji na kulturę współdziałania, ćwiczenia odpowiedzialności, szacunku dla odmienności, wsparcia słabszych?
  • Czy można zmienić rolę egzaminów zewnętrznych, tak aby pełniły funkcję diagnostyczną, stymulującą i wyrównawczą dla szkół i uczniów po każdym szczeblu kształcenia ogólnego, nie zaś rankingowo-sortującą?
  • Czy szkoły mogą stać się centrami uczenia się przez całe życie, w oparciu o różne źródła wiedzy? Czy mogą pełnić funkcję ośrodków sportu i sztuki?
  • Czy i jak można zmienić procesy decyzyjne, ewaluacyjne i kontrolne z centralnych na stanowione społecznie przez oddolne podmioty edukacji oraz oparte na umowach pomiędzy nimi?
  • Czy i jak odwrócić obecny układ kształcenia uniwersyteckiego, tak aby studia były najpierw szeroko dziedzinowe, potem kierunkowe, a następnie zawodowe (jak tradycyjne studia prawnicze czy medyczne)? Czy możemy już teraz podjąć dyskusję o równoprawności wszelkich form studiowania, równoprawności akademickich szkół publicznych i niepublicznych oraz o powszechnej odpłatności za studia (przy wydatnym udziale państwa i zmianie przepisów o podatkach, darowiznach i zapisach na rzecz uczelni)?
  • Czy, przy poszanowaniu autonomii szkół akademickich, Polskiej Akademii Nauk i instytutów badawczych oraz zasady wolności badań naukowych, można zrezygnować z centralnych urzędów zarządzających szkolnictwem wyższym i nauką?

 

Pytania te wymagają uporządkowania, uzupełnienia i wyważenia. Należy odróżnić sprawy łatwe od tych, które są trudne albo wręcz niemożliwe do zrealizowania. Sformułowanie niektórych odpowiedzi wymaga wcześniejszego zdiagnozowania istniejących zagrożeń i obszarów zacofania. Wiele kwestii dotyczących naprawy systemu edukacji wiąże się z koniecznością zmian legislacyjnych, poczynając od wprowadzenia powszechnej wyrównawczej opieki przedszkolnej, poprzez przywrócenie pełnych studiów uniwersyteckich, aż po zniesienie dwustronnych umów o automatycznej uznawalności dyplomów. Do bardzo trudnych zadań należy zmiana podstawowego modelu funkcjonowania szkół wszystkich szczebli. Strategiczna może się okazać również modyfikacja całościowego zarządzania systemem edukacyjnym. Problematyką tą zajmie się powołany przez Prezydium Polskiej Akademii Nauk problemowy Komitet Rozwoju Edukacji Narodowej przy Wydziale I Nauk Humanistycznych i Społecznych PAN.

 

 

prof. dr hab. ZBIGNIEW KWIECIŃSKI

członek korespondent PAN

Przewodniczący Komitetu Rozwoju Edukacji Narodowej PAN

 

 

 

© Academia nr 1 (33) 2013

Oceń artykuł
(1 głosujący)

Nie przeocz

Tematy

agrofizyka antropologia kultury antropologia społeczna archeologia archeometalurgia architektura Arctowski arteterapia astrofizyka astronomia badania interdyscyplinarne behawioryzm biochemia biologia biologia antaktyki biologia płci biotechnologia roślin borelioza botanika chemia chemia bioorganiczna chemia fizyczna chemia spożywcza cywilizacja demografia edukacja ekologia ekologia morza ekonomia energia odnawialna etnolingwistyka etnomuzykologia etyka ewolucja fale grawitacyjne farmakologia filozofia finansowanie nauki fizyka fizyka jądrowa gender genetyka geochemia środowiska geoekologia geofizyka geografia geologia geologia planetarna geoturystyka grafen historia historia idei historia literatury historia nauki historia sztuki humanistyka hydrogeologia hydrologia informatyka informatyka teoretyczna internet inżynieria inżynieria materiałowa język językoznawstwo kardiochirurgia klimatologia kobieta w nauce komentarz komunikacja kosmologia kryptografia kryptologia kulinaria kultoznawstwo kultura lingwistyka literatura literaturoznawstwo matematyka medycyna migracje mikrobiologia mineralogia mniejszości etniczne mniejszości narodowe modelowanie procesów geologicznych muzykologia mykologia na czasie nauka obywatelska neurobiologia neuropsychologia nowe członkinie PAN 2017 oceanografia ochrona przyrody orientalistyka ornitologia paleobiologia paleontologia palinologia parazytologia PIASt politologia polityka społeczna polska na biegunach prawo protonoterapia psychologia psychologia zwierząt punktoza Puszcza Białowieska robotyka rozmowa „Academii” seksualność smog socjologia szczepienia sztuka technologia wieś w obiektywie wulkanologia zastosowania zdrowie zoologia zwierzęta źródła energii żywienie

Komentarze

O serwisie

Serwis naukowy prowadzony przez zespół magazynu Academia PAN.Academia Zapraszamy do przysyłania informacji o badaniach, aktualnie realizowanych projektach naukowych oraz imprezach popularyzujących naukę.

 

Dla użytkowników: Regulamin

Pliki cookies

Informujemy, że używamy ciasteczek (plików cookies) w celu gromadzenia danych statystycznych, emisji reklam oraz prawidłowego funkcjonowania niektórych elementów serwisu. Pliki te mogą być umieszczane na Państwa urządzeniach służących do odczytu stron, a korzystając z naszego serwisu wyrażacie Państwo zgodę na używanie cookies, zgodnie z aktualnymi ustawieniami przeglądarki.

Więcej informacji o celu używania i zmianie ustawień ciasteczek w przeglądarce: TUTAJ

Wydanie elektroniczne

Kontakt

  • pisz:

    Redakcja serwisu online
    Academia. Magazyn Polskiej Akademii Nauk
    PKiN, pl. Defilad 1, pok. 2110
    (XXI piętro)
    00-901 Warszawa

  • dzwoń:

    tel./fax (+48 22) 182 66 61 (62)

  • ślij:

    e-mail: academia@pan.pl