REKLAMA


 

REKLAMA


 

Passiflora ×violacea ’Eynsford Gem’ Passiflora ×violacea ’Eynsford Gem’

Ma  piękne egzotyczne kwiaty i  owoce o  intrygującym smaku. Choć najlepiej czuje się w  klimacie tropikalnym, potrafi się przystosować i  do  naszych warunków. Jej nazwa wywołuje smutek, ale widok sprawia przyjemność. Męczennica


Goller_Katarzyna

Autorem tekstu jest Katarzyna Goller
Ogród Botaniczny CZRB PAN w Powsinie
e-mail: Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.  

 

Mgr Katarzyna Goller jest absolwentką Wydziału Biologii UW, emerytowanym pracownikiem Ogrodu Botanicznego CZRB PAN w Powsinie, gdzie stworzyła Kolekcję Roślin Szklarniowych. Szczególnie interesuje się użytkowymi roślinami tropikalnymi i subtropikalnymi. 

 

 


Odkryli ją Hiszpanie. I to im zawdzięcza nazwę. Poszczególne części kwiatu przypominały im ukrzyżowanie Chrystusa oraz narzędzia tortur Mu zadawanych: wieniec nitkowatych niewykształconych pręcików tworzących przykoronek to korona cierniowa, właściwe pręciki – młoty – to symbol pięciu ran Chrystusa, szyjka słupka to gwoździe, którymi przybito Go do krzyża. Hiszpanie połączyli więc łacińskie słowa passio oznaczającego cierpienie i flos – kwiat. Stąd Passiflora – Kwiat Męki Pańskiej.

 

Piękno z dalekiego świata

 

Pochodzi głównie z Ameryki Południowej. Jest zimozielonym, silnie rosnącym pnączem z czepnymi wąsami. Rośnie jako bylina, ale nieliczne gatunki są jednoroczne. W warunkach naturalnych występuje w deszczowych, tropikalnych lasach, na skałach i łąkach. Liście są proste lub 3-5-klapowe, ułożone na pędzie naprzemianlegle. Największą ozdobą rośliny są wspomniane oryginalne, egzotycznie wyglądające kwiaty, które wyrastają w kątach górnych liści. Są one różnej wielkości w zależności od gatunku. Mogą być bardzo małe lub duże, okazałe i ładnie pachnące, o barwie białej, czerwonej, kremowej, fioletowej, niebieskiej lub żółtej. Istnieją też gatunki o ozdobnych liściach i niepozornych kwiatach.

Passiflora ’Baron Beauty’. Fot. Archiwum autorki

Wiele gatunków zawiązuje jadalne owoce, z których najszerzej znanej są te męczennicy jadalnej (Passiflora edulis) pochodzącej z Brazylii. Osiągają wielkość śliwki, mają grubą skórkę koloru fioletowego lub żółtego. Wewnątrz znajduje się galaretowaty, jadalny miąższ z dużą ilością drobnych nasionek – aromatyczny i lekko kwaskowy w smaku. Można go zjadać na surowo, a jako dodatek do soków jest znany pod nazwą marakuja. Dzięki mocnej, skórzastej skórce owoce nie ulegają uszkodzeniom w transporcie i dobrze znoszą przechowywanie. I nawet kiedy po dłuższym okresie składowania skórka traci turgor i robi się pomarszczona, wnętrze owocu nie traci walorów smakowych.

  

Największe owoce ma męczennica olbrzymia (Passiflora quadrangularis). Mają kremowozielonkawą barwę, są wydłużone – mierzą do 30 cm – i mogą ważyć 2 kg. Nie są jednak tak smaczne jak owoce męczennicy jadalnej. Męczennica olbrzymia wyróżnia się też największymi i najładniejszymi kwiatami spośród wszystkich męczennic. Kwiaty ładnie pachną, płatki są fioletowe z granatowofioletowym przykoronkiem, który pełni funkcję powabni dla zapylających kwiaty owadów. Pnącze to ma całobrzegie, duże blaszki liściowe i chwyta się podpór za pomocą silnych, poskręcanych wąsów czepnych. W warunkach naturalnych większość gatunków rośnie w klimacie tropikalnym i wymaga wysokiej temperatury przez cały okres wegetacji (23-30oC), ale są też gatunki, które mogą rosnąć w niższej temperaturze, a zimą wchodzą w okres spoczynku i wtedy tolerują spadki temperatury do +5oC.

Passiflora ’Amethyst’. Fot. Archiwum autorki

W naszych warunkach męczennica jest rośliną doniczkową i może być uprawiana w mieszkaniach, przydomowych oranżeriach, a latem na balkonach i tarasach. Lubi stanowisko słoneczne, wtedy obficie kwitnie. Potrzebuje żyznego i przepuszczalnego podłoża, które w okresie wegetacji (od marca do października) powinno być wilgotne. Roślinę trzeba regularnie wspomagać co 2 tygodnie nawozami do roślin kwitnących. Zimą męczennice przechodzą okres spoczynku i wtedy powinno się je trzymać w jasnym, chłodniejszym pomieszczeniu, oszczędnie podlewać i nie nawozić. Wiosną rośliny trzeba przenieść do cieplejszego pomieszczenia, przyciąć pędy do połowy długości i rozpocząć obfitsze podlewanie. Gdy roślina wypuści młode listki, trzeba zacząć nawożenie. Długie pędy, które roślina tworzy, wymagają silnych podpór.

 

Daleki świat w Powsinie

 

W kolekcji roślin szklarniowych w Ogrodzie Botanicznym PAN w Powsinie zgromadzono kilkanaście gatunków męczennic. Rośliny pozyskiwane są przez wysiew nasion lub przez ukorzenione sadzonki. Sadząc różne gatunki męczennic w szklarniach, należało uwzględnić ich wymagania klimatyczne. Najwięcej gatunków posadzono w części tropikalnej, gdzie przez cały czas panuje wysoka temperatura i wilgotność powietrza. Rośliny wysadzono bezpośrednio do gruntu – zajmują ściany boczne w szklarni i specjalnie przygotowane dla nich pergole. W 2004 roku pierwszy raz zakwitła Passiflora quadrangularis (męczennica olbrzymia), którą otrzymałam z wysiewu nasion z Index Seminum z Ogrodu Botanicznego w Poczdamie. Po przeanalizowaniu kwiatów i oznaczeniu rośliny stwierdziłam, że jest to właściwa męczennica olbrzymia opisywana w literaturze. Natomiast rosnąca do tej pory w kolekcji męczennica uważana za olbrzymią okazała się krzyżówką P. alata i P. quadrangularis i ostatecznie oznaczono ją jako Passiflora ×decaisneana. Według literatury (John Vanderplank, 1996) krzyżówka ta w Europie w wielu prywatnych kolekcjach i ogrodach występuje właśnie jako P. quadrangularis. Chociaż te dwa gatunki są do siebie podobne, P. ×decaisneana jest znacznie łatwiejsza w uprawie, częściej kwitnie i jest bardziej odporna na choroby grzybowe, dlatego zyskała większą popularność niż właściwa męczennica olbrzymia.

Passiflora vitifolia. Fot. Archiwum autorkiPassiflora citrina. Fot. Archiwum autorki

Różnice między tymi dwoma gatunkami najwyraźniej widać w przypadku owoców. U P. ×decaisneana są one duże, jajowate, pomarańczowe po dojrzeniu, natomiast P. quadrangularis ma dużo większe owoce o kształcie walcowatym, które po dojrzeniu stają się żółtozielone. Dojrzały owoc jest słodko-kwaśny i często robi się z niego różne galaretki. Owoc otacza bardzo gruba skórka, którą można gotować i podawać jako warzywo.

 

Jeśli nie kwitną i nie owocują, gatunki bardzo trudno od siebie odróżnić. Niewielkie odmienności można jednak zaobserwować uważnie oglądając pędy. U P. quadrangularis u 90% liści na ogonkach liściowych wyraźnie widać sześć nektarowych narośli, natomiast P. ×decaisneana ma tych narośli tylko cztery. P. qudrangularis odznacza się intensywnym wzrostem i w warunkach naturalnych rośliny te dorastają do 15 metrów wysokości, a na Jawie osiągają nawet 45 metrów.

 

Spośród innych gatunków rosnących w Ogrodzie Botanicznym PAN warto wspomnieć Passiflora vitifolia o pięknych, dużych, czerwonych kwiatach, która uznawana jest za najpiękniejszą ze wszystkich kwitnących na czerwono męczennic. Zawiązuje ona jadalne, zielonożółte owoce i ma duże trójklapowe ciemnozielone i błyszczące z wierzchu liście. Piękne duże kwiaty koloru wrzosowego ma Passiflora ‘Amethyst’. Jej pąki kwiatowe są wydłużone i lekko zabarwione na wrzosowo, a liście ciemnozielone trójklapowe. Dużymi i okazałymi kwiatami może także pochwalić się Passiflora ×violacea ‘Eynsford Gem’. Krzyżówka ta rośnie intensywnie, ma ciemnozielone, trójklapowe liście i kwiaty fioletowo-różowo-białe. Z kolei silnie rosnąca Passiflora ‘Baron Beauty’ ma granatowe, duże kwiaty.

 

Na koniec warto dodać jeszcze jedno: męczennice od bardzo dawna były znane jako rośliny lecznicze. Indianie Ameryki Północnej i Środkowej używali ich do leczenia bezsenności, epilepsji, depresji i stresu. Mają działanie przeciwbólowe, a kwiaty zawierają substancje o właściwościach uspokajających. Owoce wykorzystywane są w przemyśle spożywczym do sporządzania różnych soków, lodów, galaretek, ale znalazły szerokie zastosowanie także w kosmetyce.

 

 

 

Owoc Passiflora quadrangularis. Fot. Archiwum autorki

 

 

 

Passiflora należy do rodziny męczennicowatych (Passifloraceae). Ojczyzną prawie 95% tych roślin jest Ameryka Południowa, pozostałe gatunki pochodzą z Azji, Australii, Ameryki Północnej i Afryki. Męczennice zostały sprowadzone do Europy w XVIII wieku i stały się bardzo popularne w uprawie ze względu na oryginalne kwiaty i jadalne owoce. W klimacie gorącym rosną w ziemi, w klimacie chłodnym są zaś roślinami doniczkowymi. Pierwszą wzmiankę na temat rodzaju Passiflora znajdziemy u Karola Linneusza. W 1745 roku w dziele „Flora suecica” botanik przedstawił 22, a w późniejszym – Species Plantarum z 1753 roku – już 24 gatunki. Autorem pierwszej – i największej jednocześnie – monografii gatunku był M.T. Masters, który w 1872 roku opisał 202 gatunki tej rośliny. Jego dzieło weszło w skład „Martius’s Flora brasiliensis”. Obecnie wiemy, że rodzaj Passiflora liczy między 455 a 465 rozpoznanych gatunków (John Vanderplank 1996).

 

 

 

 

 

Chcesz wiedzieć więcej?

Brickell Ch. (1999), Wielka Encyklopedia Roślin Ogrodniczych od A do Z, Muza S.A. s. 756-757.
Vanderplank J. (1996), Passion flowers, London, U.K. pp. 224.


Academia nr 3 (35) 2013

 

 

Oceń artykuł
(2 głosujących)

Tematy

agrofizyka antropologia kultury antropologia społeczna archeologia archeometalurgia architektura Arctowski arteterapia astrofizyka astronomia badania interdyscyplinarne behawioryzm biochemia biologia biologia antaktyki biologia płci biotechnologia roślin borelioza botanika chemia chemia bioorganiczna chemia fizyczna chemia spożywcza cywilizacja demografia edukacja ekologia ekologia morza ekonomia energia odnawialna etnolingwistyka etnomuzykologia etyka ewolucja fale grawitacyjne farmakologia filozofia finansowanie nauki fizyka fizyka jądrowa gender genetyka geochemia środowiska geoekologia geofizyka geografia geologia geologia planetarna geoturystyka grafen historia historia idei historia literatury historia nauki historia sztuki humanistyka hydrogeologia hydrologia informatyka informatyka teoretyczna internet inżynieria inżynieria materiałowa język językoznawstwo kardiochirurgia klimatologia kobieta w nauce komentarz komunikacja kosmologia kryptografia kryptologia kulinaria kultoznawstwo kultura lingwistyka literatura literaturoznawstwo matematyka medycyna migracje mikrobiologia mineralogia mniejszości etniczne mniejszości narodowe modelowanie procesów geologicznych muzykologia mykologia na czasie nauka obywatelska neurobiologia neuropsychologia nowe członkinie PAN 2017 oceanografia ochrona przyrody orientalistyka ornitologia paleobiologia paleontologia palinologia parazytologia PIASt politologia polityka społeczna polska na biegunach prawo protonoterapia psychologia psychologia zwierząt punktoza Puszcza Białowieska robotyka rozmowa „Academii” seksualność smog socjologia szczepienia sztuka technologia wieś w obiektywie wulkanologia zastosowania zdrowie zoologia zwierzęta źródła energii żywienie

Komentarze

O serwisie

Serwis naukowy prowadzony przez zespół magazynu Academia PAN.Academia Zapraszamy do przysyłania informacji o badaniach, aktualnie realizowanych projektach naukowych oraz imprezach popularyzujących naukę.

 

Dla użytkowników: Regulamin

Pliki cookies

Informujemy, że używamy ciasteczek (plików cookies) w celu gromadzenia danych statystycznych, emisji reklam oraz prawidłowego funkcjonowania niektórych elementów serwisu. Pliki te mogą być umieszczane na Państwa urządzeniach służących do odczytu stron, a korzystając z naszego serwisu wyrażacie Państwo zgodę na używanie cookies, zgodnie z aktualnymi ustawieniami przeglądarki.

Więcej informacji o celu używania i zmianie ustawień ciasteczek w przeglądarce: TUTAJ

Wydanie elektroniczne

Kontakt

  • pisz:

    Redakcja serwisu online
    Academia. Magazyn Polskiej Akademii Nauk
    PKiN, pl. Defilad 1, pok. 2110
    (XXI piętro)
    00-901 Warszawa

  • dzwoń:

    tel./fax (+48 22) 182 66 61 (62)

  • ślij:

    e-mail: academia@pan.pl