REKLAMA


 

REKLAMA


 

Nowe technologie w Internecie umożliwiają archiwizację i prezentacje dzieł – ruchomych obrazów – których odbiorcy stają się aktywnymi badaczami i współtwórcami opowiadanych przez artystów historii


Szewczyk_Matylda

Autorką tekstu jest Matylda Szewczyk
e-mail: Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.  

 

Badaczka kina i nowych mediów, autorka napisanej w Instytucie Kultury Polskiej Uniwersytetu Warszawskiego pracy doktorskiej poświęconej kategorii wirtualności, w latach 2008-2009 stypendystka Fulbrighta na University of Southern California w Los Angeles.  

 


Amerykańska artystka Lynn Hershman Leeson (autorka m.in. pełnometrażowego dokumentu „!WAR – Women Art Revolution” z 2010 roku) swego czasu podzieliła własną twórczość – nieco żartobliwie, a zarazem znacząco – na okres BC – Before Computers, i AD – After Digital. Przemiany technologiczne są zarazem materią jej twórczości, w której chętnie korzysta z nowych rozwiązań, będąc między innymi pionierką interaktywnego wideo, jak i obiektem bezpośredniej refleksji, choćby w takich filmach fabularnych jak „Conceiving Ada” (1997) czy „Teknolust” (2002). Dla jej działalności ogromne znaczenie ma także rozwój Internetu – jest autorką licznych prac w sieci – zarówno niezależnych, jak i stanowiących rozszerzenie, przekształcenie czy uzupełnienie utworów powstałych poza Internetem. Szczególną odmianą takich prac są (współ)tworzone przez artystkę cyfrowe archiwa: przestrzenie zarazem dokumentacji i kreacji, sztuki i metasztuki, a wreszcie – jak się okazuje – pamięci i zapominania.

 

Kino w sieci – między narracją a bazą danych

 

Wpływowa koncepcja Lva Manovicha, amerykańsko--rosyjskiego teoretyka nowych mediów, przeciwstawia sobie dwie formy porządkowania danych: narrację, której elementy uporządkowane są linearnie, i bazę danych, umożliwiającą swobodne ich dobieranie. Ta pierwsza forma została upowszechniona przez powieść i tradycyjne kino. Ta druga jest charakterystyczna dla ery komputerów. To właśnie w tej epoce możemy łatwiej dostrzec, że także kino w gruncie rzeczy zawsze polegało na dobieraniu wybranych elementów z bazy nakręconych materiałów (prawie zawsze znacznie bogatszych niż to, co rzeczywiście oglądamy na ekranie) i konstruowaniu z nich linearnej historii.

 

Lynn Hershmann Leeson. Fot. www.sacksco.com

 

Szczególnie dobrą ilustracją tego zagadnienia wydaje się projekt Lynn Hershman Leeson związany ze wspomnianym już filmem „!WAR – Women Art Revolution”. Trwający nieco ponad 80 minut obraz obejmuje zaledwie wycinek z materiałów dotyczących sztuki kobiet – głównie wywiadów przeprowadzonych z artystkami, kuratorkami i badaczkami – kompletowanych przez Lynn Hershman od końca lat 60. Tymczasem reżyserka miała wizję projektu totalnego, który umożliwiałby odbiorcy kontakt z całym zebranym przez nią materiałem. Toteż w 2008 roku przekazała wszystkie filmy bibliotekom Uniwersytetu Stanforda w Kalifornii, które opracowały i umieściły je na otwartej dla użytkowników stronie internetowej. Tym samym gotowy film okazuje się możliwą, ale niejedyną drogą przez morze danych: widz staje się aktywnym badaczem, który sam decyduje, co chce obejrzeć. Jeszcze większą swobodę użytkownik uzyskuje w społecznościowym projekcie RAW/WAR, który ma na celu prezentację prac artystek (historycznych i współczesnych) pracujących z ruchomymi obrazami. Na jego stronie każdy może dodać wideo z pracą bądź dokumentacją pracy dowolnej artystki, uzupełniając obrazy własnym opisem. Powstałe w ten sposób otwarte „archiwum w procesie” dostępne jest dla wszystkich i umożliwia samodzielne odkrywanie zamieszczonych w nim dzieł. RAW/WAR to nie tylko strona internetowa – projekt przybierał także postać artystycznej instalacji (pokazanej pierwszy raz w czasie Festiwalu Sundance w 2010 roku). Tu używający cyfrowej „latarki” odbiorca nawiguje po archiwach, wydobywając poszczególne elementy – prace i ich opisy – z symbolicznych „ciemności” niechęci i zapomnienia. Nie pierwszy raz w twórczości Lynn Hershman Leeson media okazały się narzędziem emancypacji, która w tym wypadku dotyczy tyleż artystów, co odbiorców sztuki.

 

Drugie życie dzieła sztuki

 

Wykorzystywanie przestrzeni Internetu do archiwizowania danych pojawia się jednak w twórczości Hershman Leeson wcześniej. Już w 2006, także we współpracy z Uniwersytetem Stanforda, w trójwymiarowym środowisku internetowym Second Life umieszczona została dokumentacja związana z wcześniejszymi przedsięwzięciami artystki. Projekt pod nazwą „Life squared” był m.in. powrotem do prac z lat 70. XX wieku. – instalacji site specific (wkomponowaną w otoczenie) zatytułowanej „Hotel Dante” i rozłożonego na lata, nietypowego performance „Roberta Breitmore”, w którym sama Hershman Leeson, a w ślad za nią inne osoby, wcielały się w rolę fikcyjnej postaci, uczestnicząc – z jej wyglądem i nazwiskiem – w prawdziwym życiu społecznym tego czasu.

 

Próba zrekonstruowania „Hotelu Dante” czy „Roberty Breitmore” w cyfrowym środowisku SL od samego początku nosiła cechy utopii. Chodziło o odtworzenie tego, czego odtworzyć niepodobna: autentycznego miejsca i czasu, spontanicznych i nieprzewidywalnych działań wielu osób. Jednak fragmentarycznie zrekonstruowany w Second Life „Hotel Dante” szybko stał się widownią nowych działań artystycznych, miejscem tyleż cyfrowo przetworzonej „pamięci”, co tworzenia i dopisywania nowych elementów historii. Ponadto możliwość kopiowania wszystkich materiałów i przenoszenia ich w dowolne miejsca sprawiła, że w SL znalazło się kilka replik hotelu, różniących się szczegółami i przeznaczeniem. Wreszcie, w bezpośrednim sąsiedztwie jednej z nich, w 2007 roku odbyła się premiera dokumentu Lynn Hershman Leeson „Niebezpieczna kultura” (2007), uznawana za pierwszą projekcję filmu pełnometrażowego w Second Life. Pokaz odbywał się równolegle w SL i w „prawdziwym” kinie podczas festiwalu Sundance, publiczność z cyberprzestrzeni zaś mogła brać udział w sesji pytań do twórców po projekcji festiwalowej.

 

Pamięć i zapominanie w czasach komputerów

 

Cyfrowe archiwa Lynn Hershman Leeson, miejsca gromadzenia i „wydarzania się” sztuki, okazują się szczególnie paradoksalne w chwili, gdy samo ich istnienie staje się niepewne. Strony i miejsca w sieci, dostępne jednego dnia, następnego znikają, by ponownie pojawić się w zmienionej formie, zostawiając widza w niepewności co do „oryginalnej” wersji (czy wersja taka w ogóle istnieje w cyfrowych czasach?). „Hotel Dante” jako osobne miejsce w SL został już zlikwidowany; nadal jednak można odnaleźć go pod innymi adresami, gdzie stanowi część większej całości, nikt jednak nie wie z całą pewnością, jak długo tam pozostanie. W chwili gdy piszę te słowa, portal rawwar.org, w którym prezentowane były archiwa społecznościowe projektu RAW/WAR, jest wyłączony z powodu problemów z atakami hakerskimi. Swego czasu awatary postaci umieszczonych przez Hershman Leeson w Second Life zostawały radykalnie przekształcane przez użytkowników, co przecież, jak się wydaje, może być prostą konsekwencją skrajnie rozumianej interaktywności dzieła.

 

Archiwa okazują się więc dziełami-projektami, zawsze otwartymi, nigdy niestanowiącymi gotowej całości – prędzej wyczerpią się techniczne systemy, trzymające je przy życiu. Inaugurują one przestrzeń dialogu z odbiorcami, a zarazem pozostają dla nich szczególnym wyzwaniem: wyrosłe z marzenia o totalności, są zarazem niepełne, fragmentaryczne, znikają i wyłaniają się w przestrzeni tworzenia, zapominania i rekonstrukcji.

 

Projekcja „Niebezpiecznej kultury” w przestrzeni Second Life, styczeń 2007 roku. W głębi widoczne fragmenty jednej z wersji „Hotelu Dante”. Fot. www.sacksco.com

 

 

Chcesz wiedzieć więcej?

Life [to the power of] n. [2008]. Katalog wystawy Lynn Hershman. San Francisco: Hotwire Productions.
Manovich L. [2006]. Język nowych mediów. Przeł. Piotr Cypryański. Warszawa: WAiP.
Tromble M. [2005]. (Red.). The Art and Films of Lynn Hershman Leeson. Berkeley–Seattle: University of California Press.
Levinson P. [2010]. Nowe nowe media. Przeł. Zawadzka M. Kraków: Wydawnictwo WAM.


© Academia nr 3 (31) 2012

 

 

Oceń artykuł
(0 głosujących)

Artykuły powiązane

Tematy

agrofizyka antropologia jedzenia antropologia kultury antropologia społeczna archeologia archeometalurgia architektura Arctowski arteterapia astrofizyka astronomia badania interdyscyplinarne behawioryzm biochemia biologia biologia antaktyki biologia płci biotechnologia roślin borelioza botanika chemia chemia bioorganiczna chemia fizyczna chemia spożywcza cywilizacja demografia edukacja ekologia ekologia morza ekonomia energia odnawialna etnolingwistyka etnomuzykologia etyka ewolucja fale grawitacyjne farmakologia filozofia finanse finansowanie nauki fizyka fizyka jądrowa gender genetyka geochemia środowiska geoekologia geofizyka geografia geologia geologia planetarna geoturystyka grafen historia historia idei historia literatury historia nauki historia sztuki humanistyka hydrogeologia hydrologia informatyka informatyka teoretyczna internet inżynieria inżynieria materiałowa inżynieria żywności język językoznawstwo kardiochirurgia klimatologia kobieta w nauce komentarz komunikacja kooperatyzm kosmologia kryptografia kryptologia kulinaria kultoznawstwo kultura lingwistyka literatura literaturoznawstwo matematyka medycyna migracje mikrobiologia mineralogia mniejszości etniczne mniejszości narodowe modelowanie procesów geologicznych muzykologia mykologia na czasie nauka obywatelska neurobiologia neuropsychologia nowe członkinie PAN 2017 oceanografia ochrona przyrody orientalistyka ornitologia paleobiologia paleogeografia paleontologia palinologia parazytologia PIASt politologia polityka społeczna polska na biegunach prawo protonoterapia psychologia psychologia zwierząt punktoza Puszcza Białowieska robotyka rozmowa „Academii” seksualność smog socjologia szczepienia sztuka technologia wieś w obiektywie wulkanologia zastosowania zdrowie zoologia zwierzęta źródła energii żywienie

Komentarze

O serwisie

Serwis naukowy prowadzony przez zespół magazynu Academia PAN.Academia Zapraszamy do przysyłania informacji o badaniach, aktualnie realizowanych projektach naukowych oraz imprezach popularyzujących naukę.

 

Dla użytkowników: Regulamin

Pliki cookies

Informujemy, że używamy ciasteczek (plików cookies) w celu gromadzenia danych statystycznych, emisji reklam oraz prawidłowego funkcjonowania niektórych elementów serwisu. Pliki te mogą być umieszczane na Państwa urządzeniach służących do odczytu stron, a korzystając z naszego serwisu wyrażacie Państwo zgodę na używanie cookies, zgodnie z aktualnymi ustawieniami przeglądarki.

Więcej informacji o celu używania i zmianie ustawień ciasteczek w przeglądarce: TUTAJ

Wydanie elektroniczne

Kontakt

  • pisz:

    Redakcja serwisu online
    Academia. Magazyn Polskiej Akademii Nauk
    PKiN, pl. Defilad 1, pok. 2110
    (XXI piętro)
    00-901 Warszawa

  • dzwoń:

    tel./fax (+48 22) 182 66 61 (62)

  • ślij:

    e-mail: academia@pan.pl