REKLAMA


 

REKLAMA


 

Siła z bliskości BE&W

Śmiertelna choroba zazwyczaj powoduje poważne problemy psychologiczne – depresje, a nawet PTSD. Czy można tego uniknąć? Znaleźć w dramatycznej sytuacji coś pozytywnego?


Rzeszutek_Marcin

Autorem tekstu jest
Marcin Rzeszutek

Uniwersytet Warszawski
e-mail: marcin.rzeszutek @psych.uw.edu.pl 

 

Dr Marcin Rzeszutek jest adiunktem na Wydziale Psychologii UW oraz psychoterapeutą. Członek zespołu Instytutu Gestalt w Krakowie.


Według Światowej Organizacji Zdrowia na świecie żyje obecnie ok. 37 mln zakażonych wirusem HIV, z których co roku umiera aż 1,2‒1,5 mln osób. Problematyka HIV/AIDS jest więc jednym z najważniejszych dotychczas nierozwiązanych problemów współczesnej medycyny. Również inne nauki wykazują nim zainteresowanie. Psychologowie zdrowia analizują to, jak infekcja HIV wpływa na zdrowie psychiczne oraz sytuację psychospołeczną nosicieli tego wirusa. Przeważająca liczba badań wskazuje na skutki negatywne.

 

Zapaść się

 

Infekcja HIV wiąże się z bardzo silnym stresem, mogącym wywoływać u osoby zakażonej wiele zaburzeń psychicznych. Najczęstsze to depresja i lęk, z czego w wielu przypadkach wynika nadużywanie substancji psychoaktywnych. W ostatnich latach badacze i klinicyści odnotowują również – nawet w 25% przypadków – obecność zaburzenia po stresie traumatycznym, czyli PTSD.

 

Posttraumatic Stress Disorder wynika z doświadczenia przez człowieka bardzo silnego przeżycia związanego ze śmiercią, zagrożeniem życia bądź poważnym zranieniem. Następstwem są uporczywe, ponowne przeżywanie traumy (w natrętnych wspomnieniach i snach), unikanie myśli, rozmów, ludzi czy sytuacji przypominających traumę oraz pobudzenie psychofizyczne objawiające się nadmierną reaktywnością na bodźce przypominające traumatyczne doświadczenie. PTSD wśród osób zakażonych HIV łączone jest z występowaniem wielu czynników: samą diagnozą, efektami ubocznymi leczenia oraz wciąż utrzymującą się silną stygmatyzacją, naruszającą status społeczny chorych.

 

Objawy PTSD mogą pojawić się wśród osób z HIV w dwóch krytycznych momentach: zaraz po uzyskaniu diagnozy o obecności wirusa w organizmie oraz przy przejściu infekcji z fazy bezobjawowej do objawowej, gdy dostrzegalne zaczynają być pierwsze objawy chorób wskaźnikowych (np. gruźlicy, nowotworów, nietypowego zapalenia płuc). Dla niektórych chorych najbardziej stresujące jest nie tyle samo zagrożenie życia, ile świadomość nieprzewidywalności przebiegu choroby i niemożności całkowitego jej wyleczenia. Mimo że postęp w leczeniu HIV jest ogromny, to jednak osoby zakażone tak naprawdę nigdy do końca nie wiedzą, na co będą chorować, jak długo pozostaną w fazie bezobjawowej oraz po prostu ile czasu będą jeszcze żyć.

 

Podnieść się

 

Najnowsze doniesienia naukowe odnotowują jednak również występowanie pozytywnych zmian wynikających ze zmagania się z tą śmiertelną chorobą i składających się na tzw. fenomen potraumatycznego wzrostu (ang. posttraumatic growth). To pojęcie zostało wprowadzone w 1996 r. przez Richarda Tedeschiego i Lawrence’a Calhouna z University of North Carolina na określenie zespołu pozytywnych zmian w relacjach interpersonalnych, w percepcji siebie i w przyjętej filozofii życiowej w postaci większego docenienia życia oraz otwartości na sprawy duchowe.

 

Może on się pojawić u ludzi w wyniku podejmowania przez nich prób radzenia sobie z konsekwencjami traumatycznych lub silnie stresujących wydarzeń. Uściślając, wzrost po traumie nie jest udziałem tylko takich osób, które doświadczyły traumatycznych zdarzeń wiążących się bezpośrednio z zagrożeniem życia lub zdrowia, ale również może wystąpić w wyniku radzenia sobie z innymi stresującymi doświadczeniami, wymagającymi przystosowania się do nowej i nieoczekiwanej rzeczywistości (np. poważna choroba somatyczna). Badań na temat występowania potraumatycznego wzrostu wśród osób zakażonych wirusem HIV przeprowadzono dotychczas niewiele. Ich wyniki wskazują jednak jednoznacznie, że tego typu pozytywne zmiany dotyczą od 59% do nawet 83% z kilku tysięcy badanych. Dowiedziono też, że wzrost może wpływać pozytywnie nie tylko na funkcjonowanie psychospołeczne chorych, lecz także na przebieg infekcji HIV: osoby go doświadczające miały wyższy poziom limfocytów CD4, niższy poziom wiremii (ilość wirusa HIV we krwi), jak również charakteryzowały się rzadszym występowaniem objawów zaburzeń psychicznych, w tym objawów PTSD.

 

Niestety, o tym, co może sprzyjać pojawieniu się zmian wzrostowych wśród tej grupy chorych, wiadomo badzo mało. Dostępne badania sugerują, że niezwykle istotnym czynnikiem ograniczającym narastanie objawów zakażenia HIV i podnoszącym jakość życia tej grupy chorych jest adekwatne wsparcie społeczne.

 

Badać dwukierunkowo

 

Problematyka zaburzenia po stresie traumatycznym oraz fenomenu potraumatycznego wzrostu występujących w następstwie infekcji HIV to nie tylko mało zbadany, ale również kontrowersyjny obszar badawczy. Trauma związana z HIV ma charakter złożony, ciągły i procesualny, co różni ją od innych stresorów tradycyjnie rozpatrywanych w kontekście PTSD: doświadczeń gwałtownych, katastrofalnych i zwykle jednorazowych lub ograniczonych w czasie (np. wojna, klęska żywiołowa, katastrofa, ciężki wypadek). W związku z tym część autorów nie jest w stanie precyzyjnie zdefiniować, co stanowi istotę traumy doświadczanej przez osoby zakażone wirusem HIV, mogącej powodować u niej PTSD. Badanie potraumatycznego wzrostu wśród tej grupy chorych jest zaś obarczone ryzykiem otrzymania mało dokładnych pomiarów z uwagi na zmienny i nieprzewidywalny przebieg infekcji HIV oraz kłopot w jednoznacznym ustaleniu, które wydarzenie przyjąć za punkt zwrotny, potencjalnie wywołujący wzrost po traumie (moment zakażenia, przejście z fazy bezobjawowej do objawowej, faza AIDS?).

 

Niemniej duża liczba prac empirycznych wskazujących na występowanie objawów PTSD u osób zakażonych wirusem HIV powinna zwracać uwagę klinicystów i lekarzy na potrzebę diagnozowania ich także pod kątem stresu traumatycznego. Znając odpowiedź na pytanie, dlaczego niektórzy zakażeni załamują się w obliczu tej choroby, a inni pod wpływem takiej sytuacji kryzysowej „wzrastają”, można zaś będzie wypracować bardziej skuteczne metody wsparcia bądź interwencji kryzysowych skierowane specjalnie do osób zakażonych wirusem HIV.

 

 

 

  • 35 lat HIV/AIDS

    5 czerwca 1981 r. w Stanach Zjednoczonych w czasopiśmie „Morbidity and Mortality Weekly Report” opublikowano artykuł o występowaniu rzadkiego nowotworu (mięsaka Kaposiego) u młodych, zdrowych homoseksualnych mężczyzn, którzy wkrótce z tego powodu zmarli. Publikację tę uznaje się za pierwsze naukowe doniesienie o zespole nabytego upośledzenia odporności AIDS (ang. Acquired Immune Deficiency Syndrome). W 1982 r. odkryto, że AIDS przenoszony jest drogą stosunków homo- i heteroseksualnych oraz przez kontakt zakażonej krwi z krwią osoby niezakażonej. W 1983 r. zidentyfikowano wirusa powodującego AIDS, któremu nadano nazwę HIV (Human Immunodeficiency Virus). W kolejnych latach wykazano, że AIDS stanowi końcowe stadium zakażenia wirusem HIV. W fazie AIDS dochodzi do gwałtownego spadku liczby limfocytów CD4 w organizmie chorego, co powoduje zapadalność na tzw. choroby wskaźnikowe, mogące być śmiertelnymi w skutkach. Dotychczas nie są znane metody całkowitego wyleczenia HIV/AIDS. Dostępne leki jedynie zapobiegają rozprzestrzenianiu się wirusa oraz utrudniają mu wnikanie do komórek.

 

 

 

Chcesz wiedzieć więcej?

Rzeszutek M. (2016). PTSD w obliczu przewlekłej choroby somatycznej na przykładzie pacjentów zakażonych wirusem HIV oraz cierpiących z powodu chronicznego bólu: przegląd badań. Polskie Forum Psychologiczne 2016, Tom 21, Numer 1 [9].
Ogińska-Bulik N. (2013). Pozytywne skutki doświadczeń traumatycznych, czyli kiedy łzy zamieniają się w perły. Warszawa: Wydawnictwo Difin.


© Academia nr 4 (48) 2016

 

 

Oceń artykuł
(0 głosujących)

Tematy

agrofizyka antropologia kultury antropologia społeczna archeologia archeometalurgia architektura Arctowski arteterapia astrofizyka astronomia badania interdyscyplinarne behawioryzm biochemia biologia biologia antaktyki biologia płci biotechnologia roślin botanika chemia chemia bioorganiczna chemia fizyczna chemia spożywcza cywilizacja demografia edukacja ekologia ekologia morza ekonomia energia odnawialna etnolingwistyka etnomuzykologia etyka ewolucja fale grawitacyjne farmakologia filozofia finansowanie nauki fizyka fizyka jądrowa gender genetyka geochemia środowiska geoekologia geofizyka geologia geologia planetarna geoturystyka grafen historia historia idei historia literatury historia nauki historia sztuki humanistyka hydrogeologia informatyka informatyka teoretyczna internet inżynieria materiałowa język językoznawstwo klimatologia kobieta w nauce komunikacja kosmologia kryptografia kryptologia kulinaria kultoznawstwo kultura lingwistyka literatura matematyka medycyna migracje mikrobiologia mniejszości etniczne mniejszości narodowe modelowanie procesów geologicznych muzykologia mykologia nauka obywatelska neurobiologia neuropsychologia ochrona przyrody orientalistyka ornitologia paleobiologia paleontologia palinologia parazytologia PIASt politologia polityka społeczna polska na biegunach prawo protonoterapia psychologia psychologia zwierząt Puszcza Białowieska robotyka seksualność smog socjologia szczepienia sztuka technologia wieś w obiektywie wulkanologia zastosowania zdrowie zoologia zwierzęta źródła energii żywienie

Komentarze

O serwisie

Serwis naukowy prowadzony przez zespół magazynu Academia PAN.Academia Zapraszamy do przysyłania informacji o badaniach, aktualnie realizowanych projektach naukowych oraz imprezach popularyzujących naukę.

 

Dla użytkowników: Regulamin

Pliki cookies

Informujemy, że używamy ciasteczek (plików cookies) w celu gromadzenia danych statystycznych, emisji reklam oraz prawidłowego funkcjonowania niektórych elementów serwisu. Pliki te mogą być umieszczane na Państwa urządzeniach służących do odczytu stron, a korzystając z naszego serwisu wyrażacie Państwo zgodę na używanie cookies, zgodnie z aktualnymi ustawieniami przeglądarki.

Więcej informacji o celu używania i zmianie ustawień ciasteczek w przeglądarce: TUTAJ

Wydanie elektroniczne

Kontakt

  • pisz:

    Redakcja serwisu online
    Academia. Magazyn Polskiej Akademii Nauk
    PKiN, pl. Defilad 1, pok. 2110
    (XXI piętro)
    00-901 Warszawa

  • dzwoń:

    tel./fax (+48 22) 182 66 61 (62)

  • ślij:

    e-mail: academia@pan.pl