REKLAMA


 

REKLAMA


 

Inicjatywa o utworzeniu Sieci Naukowej „Multidyscyplinarne badania geobiosystemu obszarów polarnych” później powszechnie określanej i znanej jako „Sieć Polarna” zrodziła się latem 2006 roku


Autorem tekstu jest Piotr Głowacki
Instytut Geofizyki Polska Akademia Nauk, Warszawa
e-mail: Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.

 

Prof. dr hab. Piotr Głowacki kieruje Zakładem Badań Polarnych Instytutu Geofizyki PAN, jest również wiceprzewodniczącym Komitetu Badań Polarnych przy Prezydium PAN oraz przewodniczącym Rady Sieci „Multidyscyplinarne badania geobiosystemu obszarów polarnych”. 

 


Funkcjonująca od 1957 roku Polska Stacja Polarna PAN na Spitsbergenie oraz coroczne od 1986 roku rejsy badawcze statku „Oceania” dały – szczególnie młodym pracownikom naukowym – podstawę do realizacji wspólnych tematów badawczych. Wyznaczono cztery podstawowe cele dla tej sieci naukowej. Pierwszy to aktywne uczestnictwo w międzynarodowych badaniach rejonów polarnych, których wyniki można odnieść do zjawisk, jakie zachodziły lub zachodzą współcześnie również na terenie Polski. Kolejny – powołanie interdyscyplinarnych zespołów badawczych do zwiększenia naszych szans na udział w dużych projektach przewidzianych do realizacji w ramach 7 Programu Ramowego i Norweskiego Mechanizmu Finansowego. Równie ważne okazało się stworzenie ponadinstytutowych „szkół badawczych”. Elementem tej oferty było zapraszanie wybitnych specjalistów z wykładami organizowanymi dla całej sieci. Ostatnim celem było wspólne wykorzystanie potencjału aparaturowego w ramach sieci w formie „non-profit”. To pozwoliło również na niekwalifikowanie ich w kategorii usług naukowo-badawczych i tym samym częściowe uniknięcie opodatkowania realizowanych przedsięwzięć.

 

Instytuty w sieci

 

W imieniu czterech instytutów Polskiej Akademii Nauk, tj. Instytutu Geofizyki w Warszawie i Instytutu Oceanologii z Sopotu (zarządzających stacją polarną i statkiem badawczym) oraz Centrum Badań Kosmicznych i Instytutu Nauk Geologicznych (prowadzących od wielu lat badania w rejonie Svalbardu) we wrześniu 2006 roku został złożony wniosek do Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego o powołanie sieci i dofinansowanie zadań koncentrujących się na określeniu efektów ocieplenia klimatu w Atlantyckim Sektorze Arktyki w abiotycznym środowisku przyrodniczym, dostosowaniu się organizmów żywych do zmian zachodzących w strefach polarnych pod wpływem ocieplenia klimatu i antropopresji. Zgłoszono również takie problemy badawcze jak kompleksowa analiza przepływu masy i energii pomiędzy atmosferą, lądem i morzem w rejonach zlodowaconych oraz badania geofizyczne i geologiczne głębokich struktur litosfery w obszarach dużej aktywności procesów geodynamicznych. Jako tematy do zrealizowania zaproponowano także rozwój metodologii badań sejsmoakustycznych w basenach sedymentacyjnych otwierających się po ustąpieniu pokryw lodowych na morzu i lądzie czy też konstrukcja nowych modeli geodynamicznych opartych na zintegrowanej interpretacji danych geofizycznych, geologicznych i paleontologicznych. Priorytetowe wydaje się podtrzymywanie i rozwój wielostronnej współpracy międzynarodowej z zespołami zrzeszonymi w International Arctic Science Committee, Svalbard Science Forum i Scientific Committee on Antartic Research oraz realizacja projektów Czwartego Międzynarodowego Roku Polarnego 2007-2009, a także udział w Europejskim Konsorcjum Polarnym i Europejskiej Sieci EUROPOLAR ERA-NET. Najważniejszym jednak celem miało być rozszerzenie sieci naukowej na inne polskie instytucje naukowe w miarę postępu w realizacji celów badawczych oraz przy nowych ustawowych uregulowaniach formalnoprawnych.

 

Sieć Naukowa „Multidyscyplinarne badania geobiosystemu obszarów polarnych” została powołana Decyzją Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego Nr 35/E-41/SN-0081/2007 dnia 16 kwietnia 2007 roku i otrzymała wsparcie finansowe w latach 2007-2008 dla coraz liczniejszego konsorcjum jednostek naukowych prowadzących aktywne badania w strefach polarnych, czyli w Arktyce i Antarktyce. Do realizacji zatwierdzono pięć tematów badawczych. Pierwszy to Kompleksowy monitoring środowiska przyrodniczego w Europejskim Flagowym Punkcie Bioróżnorodności na Spitsbergenie. Drugim są wielodyscyplinarne badania kopalnych i współczesnych osadów morskich i jeziornych rejonów polarnych jako źródło informacji o zmieniającym się klimacie i ewolucji biotycznej. Trzeci dotyczy zlewni polarnych (zlodowaconych i niezlodowaconych) jako geoekosystemów w zmieniającym się klimacie. Celem czwartego jest określenie wpływu stałych i sezonowych stacji badawczych w strefach polarnych na degradację i zanieczyszczenie gleb i wód w ich otoczeniu. Ostatni ma polegać na opracowaniu wyników monitoringu ekologicznego na terenach chronionych (ASPA) i specjalnego zarządzania (ASMA) w rejonie Polskiej Stacji Antarktycznej im. Henryka Arctowskiego.

 

Decyzja o zaprzestaniu dofinansowania przez Ministerstwo wszystkich powołanych w latach 2006-2008 sieci naukowych nie spowodowała rozwiązania Naukowej Sieci Polarnej. Co więcej, w 2009 roku została ona powiększona o kolejne jednostki naukowe i aktualnie skupia 18 instytucji (7 instytutów PAN i 11 wydziałów wyższych uczelni z całej Polski). Konsorcjum jednostek naukowych tworzących tzw. Sieć Polarną realizowało i realizuje nadal postawione wcześniej zadania badawcze w mniejszym wymiarze, angażując do ich realizacji własne środki finansowe. Od początku reprezentowanie i rolę koordynatora tej sieci powierzono Instytutowi Geofizyki PAN. Dobrą bazą dla jej działania jest posiadanie przez jej członków siedmiu infrastruktur badawczych funkcjonujących stale lub czasowo w rejonach polarnych.

 

Wspólne działanie

 

Co osiągnięto przez 5 lat funkcjonowania Naukowej Sieci Polarnej? Przede wszystkim wspólne działania w zakresie realizowania badań terenowych wpłynęły na poprawienie ogólnokrajowej integracji środowiska polskich polarników. Wymiernym tego przykładem było zawiązanie się interdyscyplinarnych grup młodych pracowników naukowych i doktorantów w trakcie IV Międzynarodowego Roku Polarnego. Młodzi polscy naukowcy stworzyli jedną z najaktywniejszych narodowych grup w ramach organizacji APECS (Association of Polar Early Career Scientists). Stowarzyszenie Młodych Badaczy Polarnych u Progu Kariery (APECS-Polska) liczące około 50 członków, ma już swoją ugruntowaną pozycję i jest dobrym zapleczem dla Komitetu Badań Polarnych przy Prezydium PAN. Dla wielu naukowców rozpoczynających pracę naukową Sieć Polarna stworzyła możliwość odbycia staży i prowadzenia badań terenowych na Spitsbergenie w wyniku maksymalnego wykorzystania dostępnych miejsc w trakcie organizowanych wypraw polarnych. Dobry start zawodowy zaowocował w latach następnych wysoką liczbą przyznanych grantów promotorskich i w konsekwencji uzyskaniem w latach 2010-2012 stopnia doktora w kilku dyscyplinach naukowych przez 11 osób. Skuteczny przepływ informacji w ramach sieci o możliwościach odbycia staży naukowych oraz pomoc w uzyskaniu dofinansowania wyjazdów na konferencje międzynarodowe ułatwił szczególnie młodym pracownikom włączenie ich do międzynarodowych zespołów i grup, co miało bezpośrednie przełożenie na jakość i liczbę publikacji w renomowanych czasopismach naukowych.

 

Naukowa Sieć Polarna stała się również zapleczem kadrowym i merytorycznym do zgłoszenia wniosku i budowy Polskiego Multidyscyplinarnego Laboratorium Badań Polarnych (PolarPOL) w ramach Polskiej Mapy Drogowej Infrastruktur Badawczych. Zatwierdzenie przez minister prof. Barbarę Kudrycką w lutym 2011 roku PolarPOL-u jako krajowego ośrodka badawczego, stanowiącego jednocześnie część międzynarodowego projektu SIOS z mapy drogowej ESFRI (w zakresie nauki o Ziemi), dowodzi, że sieci naukowe w Polsce miały i mają rację bytu, a ich dofinansowanie nie zostało w wielu przypadkach zmarnowane. Dlatego tak ważne jest dalsze systematyczne finansowanie i powoływanie do istnienia sieci naukowych jako jednego z elementów funkcjonowania i kształtowania życia naukowego w Polsce.

 

 


© Academia nr 3 (31) 2012

 

 

Oceń artykuł
(0 głosujących)

Artykuły powiązane

Tematy

agrofizyka antropologia kultury antropologia społeczna archeologia archeometalurgia architektura Arctowski arteterapia astrofizyka astronomia badania interdyscyplinarne behawioryzm biochemia biologia biologia antaktyki biologia płci biotechnologia roślin borelioza botanika chemia chemia bioorganiczna chemia fizyczna chemia spożywcza cywilizacja demografia edukacja ekologia ekologia morza ekonomia energia odnawialna etnolingwistyka etnomuzykologia etyka ewolucja fale grawitacyjne farmakologia filozofia finansowanie nauki fizyka fizyka jądrowa gender genetyka geochemia środowiska geoekologia geofizyka geografia geologia geologia planetarna geoturystyka grafen historia historia idei historia literatury historia nauki historia sztuki humanistyka hydrogeologia hydrologia informatyka informatyka teoretyczna internet inżynieria inżynieria materiałowa język językoznawstwo kardiochirurgia klimatologia kobieta w nauce komentarz komunikacja kosmologia kryptografia kryptologia kulinaria kultoznawstwo kultura lingwistyka literatura literaturoznawstwo matematyka medycyna migracje mikrobiologia mineralogia mniejszości etniczne mniejszości narodowe modelowanie procesów geologicznych muzykologia mykologia na czasie nauka obywatelska neurobiologia neuropsychologia nowe członkinie PAN 2017 oceanografia ochrona przyrody orientalistyka ornitologia paleobiologia paleontologia palinologia parazytologia PIASt politologia polityka społeczna polska na biegunach prawo protonoterapia psychologia psychologia zwierząt punktoza Puszcza Białowieska robotyka rozmowa „Academii” seksualność smog socjologia szczepienia sztuka technologia wieś w obiektywie wulkanologia zastosowania zdrowie zoologia zwierzęta źródła energii żywienie

Komentarze

O serwisie

Serwis naukowy prowadzony przez zespół magazynu Academia PAN.Academia Zapraszamy do przysyłania informacji o badaniach, aktualnie realizowanych projektach naukowych oraz imprezach popularyzujących naukę.

 

Dla użytkowników: Regulamin

Pliki cookies

Informujemy, że używamy ciasteczek (plików cookies) w celu gromadzenia danych statystycznych, emisji reklam oraz prawidłowego funkcjonowania niektórych elementów serwisu. Pliki te mogą być umieszczane na Państwa urządzeniach służących do odczytu stron, a korzystając z naszego serwisu wyrażacie Państwo zgodę na używanie cookies, zgodnie z aktualnymi ustawieniami przeglądarki.

Więcej informacji o celu używania i zmianie ustawień ciasteczek w przeglądarce: TUTAJ

Wydanie elektroniczne

Kontakt

  • pisz:

    Redakcja serwisu online
    Academia. Magazyn Polskiej Akademii Nauk
    PKiN, pl. Defilad 1, pok. 2110
    (XXI piętro)
    00-901 Warszawa

  • dzwoń:

    tel./fax (+48 22) 182 66 61 (62)

  • ślij:

    e-mail: academia@pan.pl