REKLAMA


 

REKLAMA


 

Struktura mikrobialna zwana stromatolitem ze skał prekambru Afryki Południowej Struktura mikrobialna zwana stromatolitem ze skał prekambru Afryki Południowej B. Kremer

Skamieniałości można wykorzystywać do ustalania wieku warstw z kopalinami. Bada się je również w celu poznania i zrozumienia otaczającego nas świata, bez zamiaru uzyskania bezpośrednich korzyści


Machalski_Marcin

Autorem tekstu jest Marcin Machalski
Instytut Paleobiologii PAN, Warszawa
e-mail: Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.  

 

Prof. nadzw. dr hab. Marcin Machalski bada amonity i wymieranie pod koniec kredy. W latach 2007-2010 kierował Muzeum Ewolucji Instytutu Paleobiologii PAN. Jest redaktorem periodyku „Cretaceous Research”. 

 

 


Dobrego przykładu paleontologii użytkowej dostarczają graptolity. Były to niewielkie organizmy planktoniczne o gałązkowatej budowie, których szczątki występują w łupkach osadzonych na dnie dawnych mórz. Właśnie dzięki badaniom graptolitów możliwe jest datowanie tak ostatnio modnych łupków gazonośnych. Warto dodać, że graptolity to prawdziwie polska specjalność. Ich związek ze współczesnymi pióroskrzelnymi odkrył profesor Roman Kozłowski, założyciel Instytutu Paleobiologii PAN.

 

Atomy koralowców i życie na Marsie

 

W Instytucie Paleobiologii bada się także współczesne i kopalne koralowce. Za pomocą mikroskopu o nadzwyczajnej rozdzielczości, tzw. mikroskopu sił atomowych, zespół profesora Jarosława Stolarskiego prowadzi badania struktury oraz chemii szkieletów korali. Zasadniczym celem tych badań jest zrozumienie mechanizmów kontrolujących tworzenie szkieletu przez koralowce, co ma kluczowe znaczenie dla poznania ich ewolucji. „Ubocznym” skutkiem tych badań jest poznanie złożonej organiczno-mineralnej, nanokompozytowej natury szkieletów koralowców. Stanowią one z kolei inspirację do produkcji wytrzymałych materiałów o medycznym zastosowaniu (do wyrobu implantów kostnych), a nawet w przemyśle zbrojeniowym (materiały kompozytowe na pancerze oraz technologie inżynierii powierzchni).

Sylurskie graptolity na powierzchni łupku, okazy mają kilka centymetrów długości. Fot.  A. Kozłowska 

Podobnie wyrafinowane techniki analityczne stosują badacze z Instytutu Paleobiologii pracujący pod kierunkiem profesora Józefa Kaźmierczaka. Zajmują się oni m.in. kopalnymi strukturami mikrobialnymi z początków życia na Ziemi. Znaczenie tych badań sięga jednak Kosmosu. Niedawne odkrycia śladów wody na Marsie ożywiły bowiem spekulacje na temat istnienia życia w przeszłości Czerwonej Planety. Sądzi się, że jego ślady – zapewne skamieniałości mikroorganizmów – mogą być obecne w tamtejszych skałach. Jednak ich rozpoznanie może być utrudnione ze względu na procesy geologiczne, które często prowadzą do zatarcia oznak biologicznej natury takich obiektów. Nasi badacze sądzą, że ich doświadczenia z badań najstarszych śladów życia na Ziemi pozwolą kiedyś na poprawną identyfikację marsjańskich mikroorganizmów.

 

Dinozaury i dinoparki

 

Kierowany przez profesora Jerzego Dzika z Instytutu Paleobiologii PAN i Wydziału Biologii UW zespół stosuje prostsze, ale równie skuteczne metody. Wielkie znaczenie mają tu poszukiwania terenowe. W 1993 roku zespół profesora Dzika natrafił na wielkie cmentarzysko triasowych płazów i gadów w Krasiejowie na Opolszczyźnie. Największą sensacją okazał się silezaur, niewielki gad bliski przodkom dinozaurów. Kości krasiejowskich „smoków” powędrowały m.in. na wystawę Muzeum Ewolucji Instytutu Paleobiologii PAN, a także w świat, na kartach naukowych publikacji. Na miejscu odkrycia powstał rozległy park nauki i rozrywki, który przyciąga tłumy zwiedzających.

 

Najsłynniejszy polski dinopark istnieje w Bałtowie koło Ostrowca Świętokrzyskiego. Ta historia zaczyna się w 2001 roku, gdy paleontolog Gerard Gierliński ruszył śladem ludowej legendy o odciśniętej w kamieniu stopie diabła. Ta okazała się tropem jurajskiego dinozaura, stając się jednocześnie impulsem dla rozwoju okolicy. W Bałtowie zbudowano bowiem pierwszy w Polsce dinopark, którego atrakcją stały się modele prehistorycznych gadów. Jego powstanie odmieniło status ekonomiczny i kulturalny rejonu.

 

Fascynujące znaleziska paleontologiczne mnożą się ostatnio na terenie Polski, by wspomnieć o odkryciu „Polskiego Solnhofen” – stanowiska ze wspaniale zachowanymi skamieniałościami morskich stworzeń jurajskich w Owadowie--Brzezinkach koło Tomaszowa Mazowieckiego. Prowadzący tam badania doktor Błażej Błażejowski z Instytutu Paleobiologii ma nadzieję na dalsze odkrycia. Z pewnością i one odmienią oblicze ziemi, która je przechowała.

 

Korzyść niejedno ma imię

 

Jak wynika z powyższego – bardzo wyrywkowego – przeglądu, nawet badania czysto poznawczego nurtu w paleontologii nie są „sztuką dla sztuki”. Ich postęp może wpływać na rozwój innych dziedzin, nawet takich jak nanotechnologia czy astrobiologia. Rezultaty badań paleontologicznych mogą także stymulować rozwój geoturystyki, a tym samym wspierać ekonomiczny i społeczny rozwój obszarów, gdzie dokonano odkryć. Należy jednak pamiętać, że u źródeł wielkich przedsięwzięć popularyzatorskich czy geoturystycznych leżą zawsze badania planowane nie z myślą o komercyjnym wykorzystaniu, lecz jako badania podstawowe, mające na celu zrozumienie otaczającego nas świata. A ich poziom zależy od odpowiedniego finansowania badaczy i utrzymania niezależności organizacyjnej instytutów naukowych od przedsięwzięć o innym charakterze. Praktyczne pożytki płynące z „niepraktycznej” paleontologii będą tym większe, im większa będzie swoboda uprawiających ją naukowców w wyborze „niepraktycznych” tematów.

 

Współczesny koral Pocillopora oraz mikro- i nanostruktura jego szkieletu. Fot. J. Stolarski 

 

Chcesz wiedzieć więcej?

Kremer B., Kaźmierczak J. (2006). Perspektywy poszukiwań życia na Marsie. Kosmos, 55, 4, 365-380.
Podhalańska T. (2013). Graptolity – narzędzie stratygraficzne w rozpoznawaniu stref perspektywicznych dla występowania niekonwencjonalnych złóż węglowodorów. Przegląd Geologiczny 61, 8, 460-467.


Academia nr 2 (38) 2014

Oceń artykuł
(0 głosujących)

Tematy

agrofizyka antropologia kultury antropologia społeczna archeologia archeometalurgia architektura Arctowski arteterapia astrofizyka astronomia badania interdyscyplinarne behawioryzm biochemia biologia biologia antaktyki biologia płci biotechnologia roślin borelioza botanika chemia chemia bioorganiczna chemia fizyczna chemia spożywcza cywilizacja demografia edukacja ekologia ekologia morza ekonomia energia odnawialna etnolingwistyka etnomuzykologia etyka ewolucja fale grawitacyjne farmakologia filozofia finansowanie nauki fizyka fizyka jądrowa gender genetyka geochemia środowiska geoekologia geofizyka geografia geologia geologia planetarna geoturystyka grafen historia historia idei historia literatury historia nauki historia sztuki humanistyka hydrogeologia hydrologia informatyka informatyka teoretyczna internet inżynieria inżynieria materiałowa język językoznawstwo kardiochirurgia klimatologia kobieta w nauce komentarz komunikacja kosmologia kryptografia kryptologia kulinaria kultoznawstwo kultura lingwistyka literatura literaturoznawstwo matematyka medycyna migracje mikrobiologia mineralogia mniejszości etniczne mniejszości narodowe modelowanie procesów geologicznych muzykologia mykologia na czasie nauka obywatelska neurobiologia neuropsychologia nowe członkinie PAN 2017 oceanografia ochrona przyrody orientalistyka ornitologia paleobiologia paleontologia palinologia parazytologia PIASt politologia polityka społeczna polska na biegunach prawo protonoterapia psychologia psychologia zwierząt punktoza Puszcza Białowieska robotyka rozmowa „Academii” seksualność smog socjologia szczepienia sztuka technologia wieś w obiektywie wulkanologia zastosowania zdrowie zoologia zwierzęta źródła energii żywienie

Komentarze

O serwisie

Serwis naukowy prowadzony przez zespół magazynu Academia PAN.Academia Zapraszamy do przysyłania informacji o badaniach, aktualnie realizowanych projektach naukowych oraz imprezach popularyzujących naukę.

 

Dla użytkowników: Regulamin

Pliki cookies

Informujemy, że używamy ciasteczek (plików cookies) w celu gromadzenia danych statystycznych, emisji reklam oraz prawidłowego funkcjonowania niektórych elementów serwisu. Pliki te mogą być umieszczane na Państwa urządzeniach służących do odczytu stron, a korzystając z naszego serwisu wyrażacie Państwo zgodę na używanie cookies, zgodnie z aktualnymi ustawieniami przeglądarki.

Więcej informacji o celu używania i zmianie ustawień ciasteczek w przeglądarce: TUTAJ

Wydanie elektroniczne

Kontakt

  • pisz:

    Redakcja serwisu online
    Academia. Magazyn Polskiej Akademii Nauk
    PKiN, pl. Defilad 1, pok. 2110
    (XXI piętro)
    00-901 Warszawa

  • dzwoń:

    tel./fax (+48 22) 182 66 61 (62)

  • ślij:

    e-mail: academia@pan.pl