REKLAMA


 

REKLAMA


 

Spektakularność wąwozu Butterloch wynika z jego wielkich rozmiarów, co notabene spowodowało, że określany on też bywa europejskim kanionem Colorado, a skupia na swoim terenie rozliczne geologiczne skarby. Poczynając od skał wylewnych w podłożu, które tworzą malownicze ściany wąskiej gardzieli wąwozu, po różnokolorowe skały osadowe nadkładu, w których zapisana została transgresja (wkraczanie morza) schyłku ery paleozoicznej (permu) i początków ery mezozoicznej (triasu) Spektakularność wąwozu Butterloch wynika z jego wielkich rozmiarów, co notabene spowodowało, że określany on też bywa europejskim kanionem Colorado, a skupia na swoim terenie rozliczne geologiczne skarby. Poczynając od skał wylewnych w podłożu, które tworzą malownicze ściany wąskiej gardzieli wąwozu, po różnokolorowe skały osadowe nadkładu, w których zapisana została transgresja (wkraczanie morza) schyłku ery paleozoicznej (permu) i początków ery mezozoicznej (triasu) BE&W

Bezczynne leżenie na  plaży czy na  tarasie odchodzi do lamusa. Weekendy coraz częściej spędzamy, biegając i  spacerując, a  urlopy wypełniamy wycieczkami po  górach, nad morzem, wśród jezior czy w  lasach. Wędrowanie „przed siebie” przynosi niektórym z  nas odpowiednią porcję wrażeń i  niecodziennych doznań. Dla nich jest geoturystyka, czyli propozycja rozumnego obcowania z  pięknem przyrody nieożywionej


Krobicki_Michal

Autorem tekstu jest Michał Krobicki
Państwowy Instytut Geologiczny – Państwowy Instytut Badawczy, Sosnowiec
e-mail: Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.  

 

Dr inż. Michał Krobicki jest geologiem, pracuje w Państwowym Instytucie Geologicznym – Państwowym Instytucie Badawczym oraz w Akademii Górniczo-Hutniczej i zajmuje się zagadnieniami stratygrafii i paleontologii (zwłaszcza systemu jurajskiego) szczególnie na obszarze alpejsko-karpackim. 

 

 


Chyba każdy z nas kiedyś zastanawiał się, dlaczego w tym, a nie w innym miejscu są góry? Dlaczego wodospad utworzył się na rzece tu, a nie gdzie indziej? Dlaczego jeziora mają taki kształt? Jak powstają wąwozy? Jak tworzą się jaskinie? Takie pytania można by mnożyć. Tajemnice „zaklęte w kamieniu” i procesach kształtujących powierzchnię Ziemi są centralną osią geoturystyki, będącej dzisiaj jedną z najmłodszych gałęzi nauk o Ziemi, a zwłaszcza geologii. Na wydziałach geologicznych wielu uniwersytetów, rozsianych na poszczególnych kontynentach, kształci się obecnie rzesza przyszłych adeptów geoturystyki, którzy mają pomóc w zrozumieniu wielosetmilionowej historii naszej planety opartej na wiedzy o procesach geologicznych, które ją kształtowały, czy procesach geomorfologicznych formujących jej dzisiejsze krajobrazy.

Mapa geoparków na świecie. GGN – Global Geopark NetworkMapa geoparków w Europie. EGN – European Geopark Network (Europejska Sieć Geoparków) została założona w 2000 roku. Ma na celu ochronę georóżnorodności, promowanie dziedzictwa geologicznego oraz wspieranie zrównoważonego rozwoju miast i regionów w całej Europie. Pierwotnie sieć składała się z 4 obszarów, a w międzyczasie została poszerzona  o 59 dalszych z 21 krajów Europy. GGN, czyli Globalna Sieć Geoparków,  jest podobną organizacją zrzeszająca geoparki z całego świata

Ta pomoc ma być skierowana do osób, które na co dzień nie zajmują się otchłanią wieków zapisaną w skałach nas otaczających. A ponad 200-letnia historia geologii światowej pozwala na odczytanie zapisanych w skałach informacji. Geolodzy niczym tłumacze udostępniają tę wiedzę wszystkim zainteresowanym. Wystarczy spojrzeć na otaczające nas codzienne przedmioty i przez chwilę pomyśleć, z czego są utworzone, żeby się przekonać, iż budują je pierwiastki bezpośrednio pochodzące z minerałów tworzących różnorodne skały pod naszymi stopami. A od tego już tylko krok do refleksji nad historią ich powstania, ulokowaną gdzieś w przeszłych czasie i przestrzeni. Geoturystyka ma więc pomóc zrozumieć ten świat aktywnemu turyście, który przemierza go wzdłuż i wszerz.

 

W teren!

 

Bardzo rozbudowana obecnie wiedza na temat przeszłych dziejów Ziemi znajduje swój wyraz w istniejących na całym świecie muzeach historii naturalnej z rozbudowanymi działami poświęconymi geologii (w tym również paleontologii). Jedn ak obcowanie z nią w terenie, a nie w czterech ścianach, jest najbardziej skuteczne i może być magiczne. Możliwość obejrzenia na miejscu skał i skamieniałości podbudowana podstawową wiedzą geologiczną może otworzyć oczy na fascynujące piękno tego „nieożywionego” świata. Między innymi dlatego idea geoparków tak prężnie rozwija się na całym świecie. Wyraża się ona poprzez reklamę i promocję spektakularnych obiektów geologicznych, na kształt laboratorium ukazujących „życie” naszej planety.

W naszym kraju jak na razie jest jeden geopark wpisany na listę EGN – Transgraniczny Geopark Łuk Mużakowa. Fot. Jarosław Ramucki/ Stowarzyszenie Geopark Łuk Mużakowa 

Aby uporządkować i uregulować powoływanie geoparków w różnej skali, stworzono narzędzia formalne. Jedna z agencji paryskiego UNESCO została specjalnie powołana do monitorowania procesu ich tworzenia zarówno w skali europejskiej (EGN – European Geopark Network), jak i światowej (GGN – Global Geopark Network). Geoparki są więc specjalnie przygotowanymi do zwiedzania obszarami, gdzie geoturystyka znajduje najlepsze miejsce swojej realizacji. Takie obszary mogą być jednoobiektowe, chociaż najczęściej skupiają wiele obiektów z różnych dziedzin geologii. Doskonałym przykładem tych pierwszych może być wąwóz Butterloch (Bletterbach) w dolinie Adygi w północnych Włoszech. W potężnych stromych ścianach wąwozu można śledzić krok po kroku, a właściwie warstwa po warstwie, kopalny zapis procesu wkraczania morza na ląd (transgresja). Oglądając zaś występujące tu skamieniałości, można się osobiście przekonać o drastycznej zmianie morskiego życia na granicy dwóch er – paleozoicznej i mezozoicznej. Bo też w tym właśnie miejscu, jak w niewielu innych profilach geologicznych na świecie, da się udowodnić, że na granicy ery paleozoicznej i mezozoicznej (permu i triasu) doszło do największej biologicznej katastrofy w dziejach Ziemi. Porównując mianowicie morskie skamieniałości permu ze skamieniałościami triasu, widać bardzo wyraźnie, jak te dwa światy różnią się od siebie, do tego stopnia, iż skamieniałości zbierane ze skał tych okresów są do siebie całkowicie niepodobne. Zjawisko to zostało zinterpretowane jako efekt tzw. wielkiego wymierania, a przez porównanie z innymi, równowiekowymi skałami gdzie indziej w świecie, gdzie zaobserwowano podobny efekt, uznano je za globalne. W hierarchii innych kryzysów biologicznych tak zapisanych w skałach (tzw. wielka piątka – 5 wielkich, globalnych epizodów masowego wymierania) było najtragiczniejsze w skutkach. Szacuje się, że aż 95% morskiej fauny nie przeżyło granicy perm/trias (paleozoik/mezozoik). Jeżeli więc można w ścianie wąwozu Butterloch położyć wręcz rękę na granicy pomiędzy warstwami permu i triasu, to czy nie poczuje się magii zapisanej w tych skałach? To była jedna z podstawowych przyczyn powołania w tym miejscu Geoparku Butterloch, z utworzeniem infrastruktury muzealno-wystawienniczej w tym miejscu. Inwestycja powstawała z zaangażowaniem lokalnych środków samorządowych i obecnie jest miejscem wielu imprez środowiskowych ściągających liczną publiczność, w tym również zagraniczną. Z perspektywy wspomnianego wyżej UNESCO ten aspekt jest szalenie istotny przy weryfikacji projektu wnioskującego o nadanie tytułu geoparku dla konkretnej lokalizacji/obszaru – zaangażowanie lokalnej społeczności przy realizacji przedsięwzięcia jak i jego dalszym funkcjonowaniu.

 

Przykładem projektu wieloobiektowego może być malezyjska wyspa Langkawi. Cała wyspa jest geoparkiem, z licznymi trasami geoturystycznymi (zarówno na lądzie, jak i na morzu). W licznych obiektach geoturystycznych pracuje kilkutysięczna obsługa. Działają dwie szkoły kształcące uczniów w obsłudze ruchu geoturystycznego.

 

Grzech zaniedbania?

 

Poza Butterloch i Langkawi istnieje mnóstwo globalnych geoparków, które próbują zaspokoić ciekawość aktywnego turysty otaczającym światem. W naszym kraju jak na razie jest jeden geopark wpisany na listę EGN – Transgraniczny Geopark Łuk Mużakowa. Pozostajemy w tyle za wieloma innymi krajami europejskimi, które bardzo aktywnie pracują nad praktycznym wdrażaniem tej idei w życie. Na wielu polskich uczelniach istnieją kierunki geoturystyczne, należy więc mieć nadzieję, że ich absolwenci będą stanowić trzon przyszłych inicjatyw w tym względzie.

 

Jednak to tylko jeden aspekt tej sprawy. W ostatnich latach na świecie geoturystyka stała się gałęzią napędzającą przemysł turystyczny. Podczas spotkań międzynarodowych gremiów zajmujących się geoturystyką/geoparkami, ze zdumieniem obserwuję, jak geografowie, organizatorzy turystyki oraz finansiści angażują się czynnie w propagowanie idei geoparków w swoich krajach, mimo że nie wiedzą tak do końca, jaka tajemnica zawarta jest w „kamieniu”. Ale odkryli tkwiący w niej wielki potencjał finansowy. Czyżbyśmy my, praktykujący geolodzy w Polsce, dopuszczali się grzechu zaniedbania, przy niezliczonych „geologicznych skarbach” naszej ziemi, nie potrafiąc wcielić idei geoparków w życie? Przy wszystkich pozytywnych inicjatywach w tej dziedzinie w naszym kraju – wspomniane kierunki kształcenia na uczelniach, publikacje fachowych czasopism (np. „Geoturystyka” wydawana na AGH), pikniki geologiczne, takie jak w trakcie obchodów Dni Ziemi, konkursy wiedzy geologicznej dla dzieci i młodzieży etc. – odnosi się wrażenie, że brakuje im koordynacji, co utrudnia wejście na międzynarodowy rynek w tej branży. Szczęśliwie podejmowane są ostatnio inicjatywy zmierzające do utworzenia nowych geoparków w Polsce (przykładowo – Polsko-Słowacki Transgraniczny Geopark Pieniński, Geopark Góra św. Anny, Geopark w Sudetach itp.), należy więc żywić nadzieję, że powstaną one w perspektywie kilku lat.

 

Położenie malezyjskiej wyspy Langkawi Międzynarodowa Konferencja Geoparkowa UNESCO, Langkawi – Awana Porto MalaiPołożenie malezyjskiej wyspy Langkawi Międzynarodowa Konferencja Geoparkowa UNESCO, Langkawi – Awana Porto Malai

 

 

Chcesz wiedzieć więcej?

http: //www.pgi.gov.pl/pl/geoturystyka-606.html (strona poświęcona geoturystyce)
http: //www.pgi.gov.pl/pl/geoturystyka-lewe-kopalnia/4460-europejski-geopark-uk-muakowa.html (Geopark Łuk Mużakowa)


Academia nr 2 (38) 2014

Oceń artykuł
(0 głosujących)

Tematy

agrofizyka antropologia jedzenia antropologia kultury antropologia społeczna archeologia archeometalurgia architektura Arctowski arteterapia astrofizyka astronomia badania interdyscyplinarne behawioryzm biochemia biologia biologia antaktyki biologia płci biotechnologia roślin borelioza botanika chemia chemia bioorganiczna chemia fizyczna chemia spożywcza cywilizacja demografia edukacja ekologia ekologia morza ekonomia energia odnawialna etnolingwistyka etnomuzykologia etyka ewolucja fale grawitacyjne farmakologia filozofia finanse finansowanie nauki fizyka fizyka jądrowa gender genetyka geochemia środowiska geoekologia geofizyka geografia geologia geologia planetarna geoturystyka grafen historia historia idei historia literatury historia nauki historia sztuki humanistyka hydrogeologia hydrologia informatyka informatyka teoretyczna internet inżynieria inżynieria materiałowa inżynieria żywności język językoznawstwo kardiochirurgia klimatologia kobieta w nauce komentarz komunikacja kooperatyzm kosmologia kryptografia kryptologia kulinaria kultoznawstwo kultura lingwistyka literatura literaturoznawstwo matematyka medycyna migracje mikrobiologia mineralogia mniejszości etniczne mniejszości narodowe modelowanie procesów geologicznych muzykologia mykologia na czasie nauka obywatelska neurobiologia neuropsychologia nowe członkinie PAN 2017 oceanografia ochrona przyrody orientalistyka ornitologia paleobiologia paleogeografia paleontologia palinologia parazytologia PIASt politologia polityka społeczna polska na biegunach prawo protonoterapia psychologia psychologia zwierząt punktoza Puszcza Białowieska robotyka rozmowa „Academii” seksualność smog socjologia szczepienia sztuka technologia wieś w obiektywie wulkanologia zastosowania zdrowie zoologia zwierzęta źródła energii żywienie

Komentarze

O serwisie

Serwis naukowy prowadzony przez zespół magazynu Academia PAN.Academia Zapraszamy do przysyłania informacji o badaniach, aktualnie realizowanych projektach naukowych oraz imprezach popularyzujących naukę.

 

Dla użytkowników: Regulamin

Pliki cookies

Informujemy, że używamy ciasteczek (plików cookies) w celu gromadzenia danych statystycznych, emisji reklam oraz prawidłowego funkcjonowania niektórych elementów serwisu. Pliki te mogą być umieszczane na Państwa urządzeniach służących do odczytu stron, a korzystając z naszego serwisu wyrażacie Państwo zgodę na używanie cookies, zgodnie z aktualnymi ustawieniami przeglądarki.

Więcej informacji o celu używania i zmianie ustawień ciasteczek w przeglądarce: TUTAJ

Wydanie elektroniczne

Kontakt

  • pisz:

    Redakcja serwisu online
    Academia. Magazyn Polskiej Akademii Nauk
    PKiN, pl. Defilad 1, pok. 2110
    (XXI piętro)
    00-901 Warszawa

  • dzwoń:

    tel./fax (+48 22) 182 66 61 (62)

  • ślij:

    e-mail: academia@pan.pl