REKLAMA


 

REKLAMA


 

Z okazji jubileuszu 60-lecia Instytutu Fizyki PAN – odbywającego się pod honorowym patronatem prezydenta RP Bronisława Komorowskiego – w październiku zorganizowano uroczystą sesję i konferencję naukową, podczas których prezentowano najważniejsze osiągnięcia i zamierzenia badawcze placówki Z okazji jubileuszu 60-lecia Instytutu Fizyki PAN – odbywającego się pod honorowym patronatem prezydenta RP Bronisława Komorowskiego – w październiku zorganizowano uroczystą sesję i konferencję naukową, podczas których prezentowano najważniejsze osiągnięcia i zamierzenia badawcze placówki Grzegorz Krzyżewski / Instytut Fizyki PAN

Instytut Fizyki PAN obchodzi w tym roku 60-lecie istnienia. Nie jest to tylko kolejna okrągła rocznica. Jest to okazja do refleksji nad osiągnięciami naszego instytutu, a także próby zakreślenia jego roli w przyszłości


Sirko_Leszek

Autorem tekstu jest Leszek Sirko
Instytut Fizyki, Polska Akademia Nauk, Warszawa
e-mail: Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.  

 

Prof. dr hab. Leszek Sirko jest dyrektorem IF PAN oraz członkiem rady naukowej Instytutu. 

 


Instytut Fizyki PAN powołany został uchwałą Prezydium Rządu z dnia 24 września 1953 roku w celu rozwijania badań oraz kształcenia kadry specjalistów w dziedzinie fizyki. Zgodnie z założeniami miał obejmować całość zagadnień fizyki w Polsce. W związku z tym w jego skład weszły zespoły badawcze ze wszystkich największych ośrodków akademickich w Polsce – uniwersytetów Warszawskiego, Jagiellońskiego, Adama Mickiewicza, Mikołaja Kopernika oraz Uniwersytetu i Politechniki Wrocławskiej. Instytut korzystał także z pomieszczeń laboratoryjnych tych uczelni.

 

IF powstawał dzięki ogromnemu zaangażowaniu wybitnych profesorów – Stefana Pieńkowskiego, twórcy polskiej fizyki przedwojennej, Leopolda Infelda, współpracownika Einsteina, a także młodszych naukowców – Mariana Mięsowicza, Henryka Niewodniczańskiego czy Andrzeja Sołtana.

 

W latach 1953-75 IF przechodził liczne zmiany organizacyjne, spowodowane podejmowaniem nowych kierunków badawczych oraz wyłączaniem z niego kolejnych zespołów. W ten sposób powstały m.in. 3 samodzielne jednostki naukowo-badawcze należące do PAN: Instytut Niskich Temperatur i Badań Strukturalnych PAN we Wrocławiu (1966), Unipress – aktualnie Instytut Wysokich Ciśnień PAN (1972) oraz Instytut Fizyki Molekularnej PAN w Poznaniu (1975). Po tych przemianach organizacyjnych IF stał się instytucją w całości zlokalizowaną w Warszawie, a głównymi kierunkami aktywności naukowej stały się fizyka fazy skondensowanej, fizyka molekularna i atomowa, optyka kwantowa i spektroskopia.

 

W całym okresie istnienia Instytutu Fizyki dokonanych zostało wiele odkryć naukowych o ogromnym znaczeniu poznawczym i praktycznym, na których Instytut budował swoją pozycję naukową w Polsce i w świecie. W tak krótkim tekście nie ma możliwości zamieszczenia wyczerpującej listy osiągnięć pracowników instytutu. Przedstawię zatem bardzo krótko kilka wydarzeń kluczowych dla funkcjonowania i rozwoju IF.

 

Od wybitnej przeszłości…

 

Na szczególną uwagę zasługują pionierskie badania inicjujące nowe kierunki w światowej fizyce. Należą do nich zapoczątkowane przez Leonarda Sosnowskiego pod koniec lat 50. i intensywnie prowadzone w okresie następnych dwóch dekad badania półprzewodników z wąską przerwą energetyczną. Liderami w tej dziedzinie i współautorami najważniejszych prac byli Jerzy Kołodziejczak i Włodzimierz Zawadzki. Szeroko zakrojonym pracom eksperymentalnym i teoretycznym towarzyszyły intensywne prace technologiczne prowadzone m.in. przez Witolda Giriata.

 

Robert Gałązka na początku lat 70. zainicjował w IF badania nowej grupy materiałów półprzewodnikowych, które ostatecznie nazwał „półprzewodnikami półmagnetycznymi”. Początkowo przedmiotem zainteresowania były materiały z wąską przerwą energetyczną domieszkowane metalami przejściowymi, ale później zsyntetyzowano i zbadano także całą gamę ważnych w zastosowaniach optycznych materiałów szerokoprzerwowych. Głównym celem badań doświadczalnych i teoretycznych było opracowanie metod manipulowania spinem elektronu i w rezultacie zbudowania podstaw nowej gałęzi elektroniki – spintroniki. Badania magnetycznych nanostruktur zostały zapoczątkowane w IF pod koniec lat 70. przez Henryka Lachowicza i Henryka Szymczaka.

 

Kamieniem milowym w rozwoju spintroniki stała się opublikowana w 2000 roku praca Tomasza Dietla i jego współpracowników. W artykule opublikowanym w „Science” autorzy przedstawili model ferromagnetyzmu w domieszkowanych jonami metalu przejściowego półprzewodnikach o strukturze blendy cynkowej, postulując możliwość istnienia fazy uporządkowanej magnetycznie w temperaturze pokojowej. Praca ta, należąca do najczęściej cytowanych w ostatniej dekadzie w dziedzinie fizyki półprzewodników (prawie 5000 cytowań), otworzyła perspektywę budowy urządzeń spintronicznych.

 

Wybitne osiągnięcia w Instytucie dotyczyły nie tylko fizyki ciała stałego, ale także fizyki molekularnej, fizyki zjawisk nieliniowych, optyki kwantowej i ostatnio fizyki biologicznej. Andrzej Tramer i Tadeusz Skaliński już w latach 60. rozpoczęli badania fotofizyki związków molekularnych. Prace te kontynuowane były m.in. przez Jerzego Prochorowa i Krystynę Szczepaniak. Fizykę atomową rozwijał w Instytucie prof. Kazimierz Rosiński.

 

Prace Andrzeja Sobolewskiego dotyczące teorii reakcji fotofizycznych wywarły ogromny wpływ na rozwój światowej fotofizyki. Naukowiec wraz ze współpracownikami pokazał, że podstawowe struktury biologiczne dysponują uniwersalnym mechanizmem, który chroni je przed potencjalnie destrukcyjnym wpływem składowej ultrafioletowej promieniowania słonecznego, zamieniając bardzo szybko i wydajnie zaabsorbowane kwanty UV na „niegroźne” ciepło oscylacji atomów.

 

W 2004 roku powstała Grupa Fizyki Biologicznej, kierowana przez Marka Cieplaka. Została ona następnie przekształcona w dynamicznie rozwijające się Środowiskowe Laboratorium Fizyki Biologicznej.

 

…do nowoczesnej przyszłości

 

Dzisiaj w Instytucie Fizyki PAN prowadzone są na światowym poziomie multi- i interdyscyplinarne badania naukowe w zakresie fizyki i technologii materiałów, kwantowych nanostruktur półprzewodnikowych, magnetycznych, nadprzewodnikowych i molekularnych (także aktywnych biologicznie i istotnych dla ekologii) oraz nowoczesnych metod badawczych fizyki materii skondensowanej, fizyki atomowej i molekularnej, obejmującej także bardzo ważne ze względu na przyszłe zastosowania cząsteczki funkcjonalne. Wyniki powyższe i wiele innych nieprzedstawionych w skrótowym opisie osiągnięć Instytutu Fizyki PAN zapewniają Instytutowi wysoką pozycję i uznanie na świecie. Symbolicznym przejawem znaczenia Instytutu Fizyki PAN był wybór Macieja Kolwasa w roku 2008 na prezydenta Europejskiego Towarzystwa Fizycznego oraz powołanie Tomasza Dietla w roku 2012 przez Komisję Europejską do Komitetu Sterującego Europejskiej Rady do spraw Badań Naukowych (European Research Council, ERC).

Tekst przygotowany na podstawie informatora „Institute of Physics, Polish Academy of Sciences, Warsaw, 2013”.

 


Academia nr 3 (35) 2013

Oceń artykuł
(0 głosujących)

Tematy

agrofizyka antropologia kultury antropologia społeczna archeologia archeometalurgia architektura Arctowski arteterapia astrofizyka astronomia badania interdyscyplinarne behawioryzm biochemia biologia biologia antaktyki biologia płci biotechnologia roślin borelioza botanika chemia chemia bioorganiczna chemia fizyczna chemia spożywcza cywilizacja demografia edukacja ekologia ekologia morza ekonomia energia odnawialna etnolingwistyka etnomuzykologia etyka ewolucja fale grawitacyjne farmakologia filozofia finansowanie nauki fizyka fizyka jądrowa gender genetyka geochemia środowiska geoekologia geofizyka geografia geologia geologia planetarna geoturystyka grafen historia historia idei historia literatury historia nauki historia sztuki humanistyka hydrogeologia hydrologia informatyka informatyka teoretyczna internet inżynieria inżynieria materiałowa język językoznawstwo kardiochirurgia klimatologia kobieta w nauce komentarz komunikacja kosmologia kryptografia kryptologia kulinaria kultoznawstwo kultura lingwistyka literatura literaturoznawstwo matematyka medycyna migracje mikrobiologia mineralogia mniejszości etniczne mniejszości narodowe modelowanie procesów geologicznych muzykologia mykologia na czasie nauka obywatelska neurobiologia neuropsychologia nowe członkinie PAN 2017 oceanografia ochrona przyrody orientalistyka ornitologia paleobiologia paleontologia palinologia parazytologia PIASt politologia polityka społeczna polska na biegunach prawo protonoterapia psychologia psychologia zwierząt punktoza Puszcza Białowieska robotyka rozmowa „Academii” seksualność smog socjologia szczepienia sztuka technologia wieś w obiektywie wulkanologia zastosowania zdrowie zoologia zwierzęta źródła energii żywienie

Komentarze

O serwisie

Serwis naukowy prowadzony przez zespół magazynu Academia PAN.Academia Zapraszamy do przysyłania informacji o badaniach, aktualnie realizowanych projektach naukowych oraz imprezach popularyzujących naukę.

 

Dla użytkowników: Regulamin

Pliki cookies

Informujemy, że używamy ciasteczek (plików cookies) w celu gromadzenia danych statystycznych, emisji reklam oraz prawidłowego funkcjonowania niektórych elementów serwisu. Pliki te mogą być umieszczane na Państwa urządzeniach służących do odczytu stron, a korzystając z naszego serwisu wyrażacie Państwo zgodę na używanie cookies, zgodnie z aktualnymi ustawieniami przeglądarki.

Więcej informacji o celu używania i zmianie ustawień ciasteczek w przeglądarce: TUTAJ

Wydanie elektroniczne

Kontakt

  • pisz:

    Redakcja serwisu online
    Academia. Magazyn Polskiej Akademii Nauk
    PKiN, pl. Defilad 1, pok. 2110
    (XXI piętro)
    00-901 Warszawa

  • dzwoń:

    tel./fax (+48 22) 182 66 61 (62)

  • ślij:

    e-mail: academia@pan.pl