REKLAMA


 

REKLAMA


 

Martin Rees Martin Rees Fot. Anne Purkiss

14 września 2013 r. na XXXVI Zjeździe Polskiego Towarzystwa Astronomicznego w Warszawie pierwszy raz nadano Medal Bohdana Paczyńskiego. Laureatem został profesor Martin Rees z Cambridge


Abramowicz_Marek

Autorem tekstu jest Marek Abramowicz
Centrum Astronomiczne im. Mikołaja Kopernika, Polska Akademia Nauk, Warszawa
Uniwersytet w Göteborgu

 

Prof. dr Marek Abramowicz jest wybitnym astrofizykiem i popularyzatorem nauki. 


W jednostronicowym tekście nie sposób nawet wyliczyć, a co dopiero omówić, wszystkich wybitnych osiągnięć Martina Reesa. Wymienię tu jedno tylko. Jest ono moim zdaniem dobrym przykładem na przenikliwość fizycznej intuicji Laureata oraz na skuteczną prostotę i elegancję używanej przez niego matematyki. W roku 1966, jeszcze jako doktorant Dennisa Sciamy w Cambridge, Martin Rees opublikował w „Nature” pracę „Appearance of Relativistically Expanding Radio Source”. Wyjaśnił w niej, dlaczego obiekt poruszający się z prędkością bliską prędkości światła w kierunku bliskim linii widzenia może mieć obserwowaną prędkość poprzeczną większą od prędkości światła! Przewidziana przez Martina Reesa iluzja ponadświetlnych prędkości obserwowana jest rzeczywiście w przypadku wąskich strug materii (dżetów) strzelających z niektórych aktywnych jąder galaktyk, a w naszej Galaktyce z mikrokwazarów. Fakt, że się ją obserwuje, oznacza, zgodnie z wyjaśnieniem Reesa, iż rzeczywiste prędkości dżetów muszą być ogromne. W niektórych źródłach dochodzą do 99%. prędkości światła.

 

Bohdan Paczyński bardzo cenił matematyczną prostotę wyniku Reesa. Daje się on wyprowadzić w kilku linijkach elementarnej trygonometrii, wprost z kinematyki. Nie trzeba nawet używać szczególnej teorii względności! „Wydaje się, że przecież każdy mógł przewidzieć obserwowaną iluzję ponadświetlnych prędkości (...) – mówił. – Fundamentalnie głębokie prawdy bywają proste, zwykle jednak tę prostotę dostrzegają najpierw tylko najwybitniejsze umysły”.

 

Choć dziś dobrze rozumiemy, dlaczego dżet poruszający się z prędkością 99%. prędkości światła może być obserwowany jako ponadświetlny, nie znamy jeszcze wszystkich istotnych szczegółów procesów fizycznych, które przyspieszają materię do tak ogromnych prędkości.

 

Nad zagadką dżetów Medalista pracował przez wiele lat. Sam i ze współpracownikami, wśród których poczesne miejsce zajmuje prof. Marek Sikora. Sikora i Rees opublikowali wspólnie cztery prace. Najczęściej cytowaną (666 cytowań w chwili, gdy piszę ten tekst) jest praca: M. Sikora, M.C. Begelman & M.J. Rees, „Comptonization of diffuse ambient radiation by relativistic jet: The source of gamma rays from blazars?”, opublikowana w Astrophysical Journal w 1994 roku. Innym polskim astronomem publikującym prace z Reesem jest profesor Andrzej Zdziarski. Wspominam o tych moich kolegach z Centrum Kopernika PAN też dlatego, że jeden z punktów regulaminu przyznawania Medalu Bohdana Paczyńskiego głosi, iż może go otrzymać osoba „związana z polską astronomią”. Martin Rees nie ograniczał się zresztą tylko do publikowania prac z polskimi astronomami. Pamiętam jego decydującą rolę w światowej promocji dokonanego w latach 70. XX wieku w grupie Bohdana Paczyńskiego (teoretycznego) odkrycia grubych dysków akrecyjnych wokół czarnych dziur. Martin zapraszał nas do Cambridge, gdzie prezentowaliśmy nasze wyniki na światowym forum. On sam przedstawił naszą teorię w kilku opiniotwórczych artykułach przeglądowych. On wymyślił dla grubych dysków nazwę Polish Doughnuts. Ze swymi doktorantami wprowadził torusy jonowe, które są ich szczególną odmianą. Teraz ja wykorzystuję modele torusów jonowych w badaniach procesu akrecji na SgrA*, supermasywną czarną dziurę w centrum naszej Galaktyki.

 

Dziękujemy za współpracę redakcji dwumiesięcznika „Urania – Postępy Astronomii”

 

 

Martin Rees. Fot. Anne PurkissMartin Rees ukończył Cambridge. Jest członkiem Royal Society, a w latach 2005–2010 był jej prezesem. Od roku 1995 jest Astronomem Królewskim. Przez kilka lat pełnił funkcję Master of Trinity College w Cambridge. Otrzymał wiele prestiżowych tytułów, wyróżnień i nagród, a wśród nich tytuł Barona Rees of Ludlow oraz Order of Merit. Jest laureatem Nagrody Balzana, Crafoorda i Templetona oraz Medalu Izaaka Newtona. Podobnie jak Bohdan Paczyński otrzymał Nagrodę Heinemanna, Złoty Medal Royal Astronomical Society, Medal Bruce, Nagrodę Bruno Rossiego i Henry Norris Russell Lectureship. Dokonał przełomowych odkryć w teorii aktywnych jąder galaktyk, błysków gamma, astrofizyki czarnych dziur i czarnodziurowej akrecji, a także w innych dziedzinach współczesnej astrofizyki i kosmologii. Ich ważność sprawia, że jest jednym z najczęściej cytowanych astrofizyków. Jego indeks Hirscha przekracza setkę.


Academia nr 3 (35) 2013

Oceń artykuł
(1 głosujący)

Tematy

agrofizyka antropologia kultury antropologia społeczna archeologia archeometalurgia architektura Arctowski arteterapia astrofizyka astronomia badania interdyscyplinarne behawioryzm biochemia biologia biologia antaktyki biologia płci biotechnologia roślin borelioza botanika chemia chemia bioorganiczna chemia fizyczna chemia spożywcza cywilizacja demografia edukacja ekologia ekologia morza ekonomia energia odnawialna etnolingwistyka etnomuzykologia etyka ewolucja fale grawitacyjne farmakologia filozofia finansowanie nauki fizyka fizyka jądrowa gender genetyka geochemia środowiska geoekologia geofizyka geografia geologia geologia planetarna geoturystyka grafen historia historia idei historia literatury historia nauki historia sztuki humanistyka hydrogeologia hydrologia informatyka informatyka teoretyczna internet inżynieria inżynieria materiałowa język językoznawstwo kardiochirurgia klimatologia kobieta w nauce komentarz komunikacja kosmologia kryptografia kryptologia kulinaria kultoznawstwo kultura lingwistyka literatura literaturoznawstwo matematyka medycyna migracje mikrobiologia mineralogia mniejszości etniczne mniejszości narodowe modelowanie procesów geologicznych muzykologia mykologia na czasie nauka obywatelska neurobiologia neuropsychologia nowe członkinie PAN 2017 oceanografia ochrona przyrody orientalistyka ornitologia paleobiologia paleontologia palinologia parazytologia PIASt politologia polityka społeczna polska na biegunach prawo protonoterapia psychologia psychologia zwierząt punktoza Puszcza Białowieska robotyka rozmowa „Academii” seksualność smog socjologia szczepienia sztuka technologia wieś w obiektywie wulkanologia zastosowania zdrowie zoologia zwierzęta źródła energii żywienie

Komentarze

O serwisie

Serwis naukowy prowadzony przez zespół magazynu Academia PAN.Academia Zapraszamy do przysyłania informacji o badaniach, aktualnie realizowanych projektach naukowych oraz imprezach popularyzujących naukę.

 

Dla użytkowników: Regulamin

Pliki cookies

Informujemy, że używamy ciasteczek (plików cookies) w celu gromadzenia danych statystycznych, emisji reklam oraz prawidłowego funkcjonowania niektórych elementów serwisu. Pliki te mogą być umieszczane na Państwa urządzeniach służących do odczytu stron, a korzystając z naszego serwisu wyrażacie Państwo zgodę na używanie cookies, zgodnie z aktualnymi ustawieniami przeglądarki.

Więcej informacji o celu używania i zmianie ustawień ciasteczek w przeglądarce: TUTAJ

Wydanie elektroniczne

Kontakt

  • pisz:

    Redakcja serwisu online
    Academia. Magazyn Polskiej Akademii Nauk
    PKiN, pl. Defilad 1, pok. 2110
    (XXI piętro)
    00-901 Warszawa

  • dzwoń:

    tel./fax (+48 22) 182 66 61 (62)

  • ślij:

    e-mail: academia@pan.pl