REKLAMA


 

REKLAMA


 

W badaniu przeprowadzonym w 2014 r. na ogólnopolskiej próbie dorosłych Polaków 20% respondentów zadeklarowało brak akceptacji muzułmanina jako sąsiada W badaniu przeprowadzonym w 2014 r. na ogólnopolskiej próbie dorosłych Polaków 20% respondentów zadeklarowało brak akceptacji muzułmanina jako sąsiada Stanisław Ciok

Kryzys uchodźczy jako kryzys postaw

– Tak zwany kryzys uchodźczy w Polsce to głównie kryzys postaw, które w dużo większym stopniu wynikają z lęków aniżeli z racjonalnej kalkulacji korzyści i kosztów związanych z napływem uchodźców z Bliskiego Wschodu i Afryki – mówi dr hab. Michał Bilewicz podczas debaty dotyczącej sytuacji związanej z napływem uchodźców z Azji i Afryki do Europy, która odbyła się na 131. sesji Zgromadzenia Ogólnego Polskiej Akademii Nauk. Jej poświęcony jest numer specjalny magazynu PAN „Academia”


Bilewicz_Michal

Autorem tekstu jest
Michał Bilewicz

Centrum Badań nad Uprzedzeniami
Uniwersytet Warszawski

 

Dr hab. Michał Bilewicz jest psychologiem, profesorem Uniwersytetu Warszawskiego. Kieruje Centrum Badań nad Uprzedzeniami UW. 

 


We wrześniu 2015 r. Rząd RP po długich negocjacjach zdecydował o przyjęciu 7000 uchodźców spośród około 120 000 osób, które trafiły na teren Unii Europejskiej z krajów objętych działaniami wojennymi (głównie Syrii i Erytrei). Liczba ta nie wydaje się szczególnie wysoka na tle wcześniejszego napływu cudzoziemców do Polski: w 2013 r. 12849 obywateli Rosji (głównie z Czeczenii) wystąpiło w Polsce o nadanie statusu uchodźcy, a w ciągu pierwszej połowy 2015 r. 15373 osoby z Ukrainy otrzymały od wojewodów zezwolenie na pobyt czasowy (cudzoziemcy z Ukrainy nie mogą otrzymać statusu uchodźcy, ponieważ niecałe terytorium tego kraju było objęte działaniami wojennymi)1. Polska zadeklarowała przyjęcie proporcjonalnie znacznie mniejszej liczby uchodźców nie tylko niż Niemcy i Francja, ale też np. Finlandia czy Słowenia. Na przełomie października i listopada do Szwecji, kraju o populacji mniejszej niż 10 000 000, napłynęło w ciągu tygodnia 10000 uchodźców z Syrii i innych państw ogarniętych wojną. W Polsce w tym samym czasie o status uchodźcy wystąpiło tylko trzech cudzoziemców z Syrii2.

 

Pomimo niewielkiej skali napływu cudzoziemców do Polski temat „kryzysu uchodźczego” był silnie obecny w polskich mediach w ostatnich miesiącach. Efekty tego odnotowano również w badaniach postaw prowadzonych przez Centrum Badań nad Uprzedzeniami UW. W badaniu przeprowadzonym w 2014 r. na ogólnopolskiej próbie dorosłych Polaków 20% respondentów zadeklarowało brak akceptacji muzułmanina jako sąsiada. W ogólnopolskim badaniu przeprowadzonym latem 2015 r. już 32% badanych wyraziło brak akceptacji dla sąsiada wyznającego islam3. Badania wykazały też, że postawy islamofobiczne są istotnie związane z częstością korzystania z internetowych portali informacyjnych. Osoby częściej korzystające z tych portali wyrażały silniejszą niechęć wobec muzułmanów.

 

Ożywiona debata medialna na temat uchodźców zdawała się odwoływać do wcześniejszych lęków i uprzedzeń Polaków wobec imigrantów. Wiele badań socjologów, ekonomistów, urbanistów i psychologów wskazuje, że zróżnicowanie etniczne nie tylko wzbogaca kulturę, lecz również wpływa na kreatywność, a w efekcie wzmacnia rozwój ekonomiczny kraju4. W Polskim Sondażu Uprzedzeń przeprowadzonym na reprezentatywnej ogólnopolskiej próbie w 2013 r. zauważyliśmy, że Polacy postrzegają napływ cudzoziemców raczej jako zagrożenie aniżeli jako potencjał rozwoju państwa. Zdecydowana większość uczestników badania nie chciała, aby w Polsce mieszkało więcej osób odmiennych etnicznie oraz uważała napływ imigrantów za niekorzystny dla polskiej gospodarki. Ponad połowa respondentów obawiała się, że imigranci zabierają Polakom miejsca pracy. Z drugiej strony 40% spośród badanych dostrzegało, że imigranci wzbogacają polską kulturę. Sondaż pokazał, że niechęć wobec cudzoziemców cechuje szczególnie osoby gorzej wykształcone, z mniejszych miast. Co ciekawe, sytuacja materialna respondentów okazała się niezwiązana z ich stosunkiem do imigrantów. To raczej subiektywne odczucie, że „jest źle” (nazywane przez psychologów relatywną deprywacją) wpływało na niechęć do imigrantów5.

 

Źródła kryzysu postaw

 

Co zatem odpowiada za tak żywiołową reakcję opinii publicznej na tzw. kryzys uchodźczy w Europie i kwestie napływu cudzoziemców do Polski? Psychologia społeczna wskazuje na dwie zasadnicze przyczyny kształtujące tego typu postawy: bezpośredni kontakt (bądź jego brak) oraz przekaz mediów oraz liderów opinii (w tym polityków, duchownych, ekspertów).

 

Bezpośredni kontakt z grupami mniejszościowymi i imigrantami jest najpewniejszym sposobem ograniczania uprzedzeń i zwiększania otwartości w relacjach z tymi grupami. Metaanalizy setek badań na ten temat wykazują, że osoby mające osobisty kontakt z przedstawicielami grup mniejszościowych czy imigranckich nie tylko zyskują wiedzę na temat tych grup, lecz również odczuwają mniejszy lęk przed nimi oraz wykazują wyższą empatię i współczucie wobec ich losu6. Zwiększona empatia i mniejszy lęk przekładają się na ogólną poprawę postaw wobec tych grup. W kontekście imigrantów z krajów muzułmańskich szczególnie warto zwrócić uwagę na badania prowadzone w Niemczech, które miały na celu wyjaśnienie regionalnych różnic w niechęci wobec wyznawców islamu. Od lat bowiem to właśnie we wschodnich landach najczęściej odnotowywane są napaści na muzułmańskich imigrantów, a poparcie dla ekstremistycznych partii jest tam najwyższe. Badacze niemieccy dowiedli, że różnice te w największym stopniu wynikają właśnie ze struktury etnicznej: we wschodnich landach Niemiec imigrantów praktycznie nie ma, co powoduje, że mniej jest okazji do osobistego kontaktu.Młodzi Niemcy z Saksonii czy Meklemburgii nie spotykają Turków czy Kurdów w klasie szkolnej, a dorośli nie mają doświadczenia z sąsiadami wyznającymi islam. To właśnie przekłada się na większy lęk i niechęć wobec tych grup7.

 

W Polsce jakikolwiek kontakt z cudzoziemcami jest bardzo rzadki. Cudzoziemcy stanowią ledwie półtora promila polskiej populacji8. Wspominane tu badania postaw wobec muzułmanów oraz imigrantów, prowadzone przez Centrum Badań nad Uprzedzeniami, potwierdzają, że brak kontaktu jest jednym z podstawowych czynników odpowiedzialnych za lęki antyuchodźcze i postawy wobec wyznawców islamu w Polsce. Osoby mające muzułmanów wśród znajomych cechują się znacznie większą otwartością na uchodźców. Taki kontakt jest jednak stosunkowo rzadki – ponad trzy czwarte Polaków nie miało okazji poznać żadnej muzułmanki czy muzułmanina9. Nawet krótkotrwały kontakt z muzułmanami (np. wśród młodzieży uczestniczącej w wymianach studenckich Erasmus w krajach zamieszkanych przez muzułmańskie mniejszości) owocował wyraźną poprawą postaw i ograniczeniem lęku przez islamem10.

 

Drugim podstawowym źródłem niechęci do uchodźców są media, skoncentrowane na zamachach terrorystycznych i przemocy, a rzadko informujące o społecznościach muzułmańskich w jakimkolwiek innym kontekście. Efektem tego są silne skojarzenia islamu z terroryzmem oraz brak innych elementów w poznawczej reprezentacji muzułmanów. Przeprowadzone w ostatnich latach niemieckie badania podłużne wskazywały, że częstsze oglądanie kanałów prywatnych telewizji wzmagało lęk przed muzułmanami, co w efekcie podwyższało chęć oglądania tychże kanałów11. Należy przy tym podkreślić, że prywatne kanały niemieckiej telewizji w znacznie większym stopniu epatują widzów scenami przemocy oraz komunikatami emocjonalnymi aniżeli kanały telewizji publicznej.

 

Wpływ mediów na postawy wobec muzułmanów jest szczególnie silny u tych osób, które nie posiadają innych źródeł wiedzy o wyznawcach tej religii. Brak kontaktu czyni nas bardziej podatnymi na komunikaty medialne, wypowiedzi polityków czy ekspertów. W Polsce islamofobiczne treści były stosunkowo powszechne w mediach, również w okresie poprzedzającym tzw. kryzys uchodźczy. Co czwarty dorosły Polak stykał się z nimi w telewizji czy internecie. Wśród młodzieży ponad połowa miała do czynienia z antymuzułmańską mową nienawiści w sieci12. Obraźliwe treści na temat muzułmanów pojawiają się zwykle w formie komentarzy na forach internetowych. Nasze badania wykazały, że osoby mające kontakt z mową nienawiści w otoczeniu przestają być wrażliwe na brutalność obraźliwego języka, a w efekcie spada ich akceptacja dla grup imigranckich czy mniejszościowych w otoczeniu. W niedawnych badaniach eksperymentalnych zbadaliśmy efekty czytania nienawistnych komentarzy pod artykułami zamieszczonymi na portalach informacyjnych. U badanych, którzy przeczytali takie komentarze, znacząco spadała zdolność do zaakceptowania sąsiada muzułmanina czy Żyda (w porównaniu z osobami, które wcześniej czytały ten sam artykuł, jednak pozbawiony nienawistnych komentarzy)13.

 

Możliwości wyjścia z kryzysu

 

Wzrost niechęci do muzułmańskich uchodźców zaobserwowany w ostatnich miesiącach skłania do zastanowienia się nad skutecznymi metodami integracji uchodźców i modyfikacji postaw społeczności przyjmującej. W ubiegłych latach z podobnymi problemami mieliśmy do czynienia w skali lokalnej – w tych miejscowościach, w których ulokowano ośrodki dla uchodźców.

 

Za przykład może tu posłużyć Łomża – miasto, w którym ulokowano dwa ośrodki dla uchodźców: jeden w centrum, a drugi na obrzeżach (w Czerwonym Borze). Województwo podlaskie, a szczególnie okolice Łomży, to część Polski, w której badacze współcześnie odnotowują stosunkowo wysokie poziomy ksenofobii14, a region ten historycznie znany był z wielu aktów przemocy motywowanej etnicznie15. Utworzenie ośrodków dla uchodźców w tym regionie powinno więc być powiązane z szerszą kampanią informacyjną, jak również szeroko zakrojonymi działaniami edukacyjnymi. Efekty braku tego typu działań były szczególnie widoczne w latach 2008-2010, kiedy to doszło do szeregu incydentów wymierzonych w uchodźców z Czeczenii, w tym pobicia dwóch kobiet. Efektem eskalacji negatywnych postaw społeczności lokalnej wobec uchodźców było zamknięcie przeznaczonego dla nich ośrodka w 2010 r.

 

Wspólnie z działającą od lat w Łomży Fundacją „Ocalenie” Centrum Badań nad Uprzedzeniami UW przeprowadziło projekt badawczy zintegrowany z działaniami skierowanymi do społeczności lokalnej16. Projekt obejmował badanie przeprowadzone na reprezentatywnej próbie mieszkańców Łomży, identyfikujące podstawowe przyczyny napięć w relacjach społeczności lokalnej z cudzoziemcami. Badanie wykazało, że najbardziej negatywne postawy wobec uchodźców oraz najsilniejszy lęk deklarowali najmłodsi mieszkańcy miasta. Wśród głównych przyczyn lęku przed uchodźcami wyróżniliśmy brak okazji do osobistych kontaktów (brak znajomych wśród uchodźców) oraz mylne przekonanie, że uchodźcy, pobierając świadczenia w miejskim ośrodku pomocy społecznej, przyczyniają się do zmniejszenia świadczeń dostępnych dla najuboższych mieszkańców miasta. Badanie wykazało też niewiedzę co do przyczyn uchodźstwa czeczeńskiego – badani deklarowali, że jest ono motywowane raczej przyczynami ekonomicznymi aniżeli politycznymi.

 

Spektakl przygotowany przez dzieci uchodźców czeczeńskich dla polskiej publicznośći. Fot. Jakub Ostałowski

 

Efektem tej diagnozy była szeroko zakrojona kampania edukacyjna i integracyjna. Fundacja „Ocalenie” zrealizowała w Łomży szereg programów skierowanych do grup najbardziej niechętnych uchodźcom (m.in. warsztaty sztuk walki oraz spotkania z czeczeńskimi zawodnikami tych sportów dla młodzieży; akcję wolontariatów w ośrodku dla uczniów szkół średnich). Celem takich wydarzeń jak Dzień Uchodźcy, wystawa o ofiarach wojny w Czeczenii czy warsztatów kuchni prowadzonych przez mieszkańców ośrodka dla uchodźców było z jednej strony stworzenie możliwości osobistego kontaktu z uchodźcami (bezpośredniego oraz pośredniego) i uświadomienie mieszkańcom realnych przyczyn uchodźstwa czeczeńskiego. Rok później przeprowadziliśmy kolejne badanie na reprezentatywnej próbie mieszkańców miasta, aby ocenić ewentualną zmianę postaw i jej przyczyny. Zauważyliśmy wówczas, że po roku działań integrujących postawy wobec muzułmańskich uchodźców uległy zdecydowanej poprawie, podobnie jak świadomość przyczyn napływu uchodźców z Czeczenii. W ciągu roku wzrósł odsetek badanych deklarujących posiadanie czeczeńskich znajomych, a częstsze kontakty przełożyły się na bardziej pozytywne postawy. Badania wykazały, że zmiana postaw była związana ze świadomością i uczestnictwem w wydarzeniach mających na celu integrację uchodźców. Elementem, który wyraźnie dostrzegliśmy w badaniach, jest wspólnota historycznych losów: Polacy, którzy uświadomili sobie podobieństwo współczesnego losu Czeczenów do wcześniejszych doświadczeń Polaków, byli bardziej gotowi zaakceptować cudzoziemców w swoim mieście17.

 

Tzw. kryzys uchodźczy w Polsce to głównie kryzys postaw, które w dużo większym stopniu wynikają z lęków aniżeli z racjonalnej kalkulacji korzyści i kosztów związanych z napływem uchodźców z Bliskiego Wschodu i Afryki. Sytuacja cudzoziemców oraz ich postawy i zachowania zależą w dużym stopniu od postaw społeczeństwa przyjmującego. Doświadczenia z wcześniejszą adaptacją uchodźców – jak choćby w wypadku omawianego przykładu Łomży – sugerują, że warto podjąć działania integracyjne i edukacyjne, które mogą realnie zmienić postawy w społecznościach lokalnych. Obecnie działania takie prowadzą organizacje pozarządowe – jednak wsparcie dla nich ze strony państwa jest nikłe. W epoce zwiększonego napływu uchodźców do Unii Europejskiej warto, aby tego typu działania prowadzone były bardziej systematycznie i z większym wsparciem budżetowym, również w Polsce. Stanowić to może przeciwwagę dla komunikatów medialnych oraz wypowiedzi polityków, które znacznie częściej antagonizują aniżeli rozwiązują problemy związane z integracją uchodźców. Działania integracyjne ułatwią też adaptację uchodźców i uchronią przed ich radykalizacją polityczną.

 

 

Przypisy:

1 Dane na podstawie zestawień rocznych Urzędu ds. Cudzoziemców. http://udsc.gov.pl/statystyki/raporty-okresowe/zestawienia-roczne/.
2 Dane na podstawie meldunku tygodniowego Urzędu ds. Cudzoziemców za ostatni tydzień października 2015.
3 Bilewicz M., Marchlewska M., Soral W., Winiewski M. (2014). Mowa nienawiści. Raport z badań sondażowych. Warszawa: Fundacja im. Stefana Batorego i Centrum Badań nad Uprzedzeniami; Stefaniak A. (2015) Postrzeganie muzułmanów w Polsce: Raport z badania sondażowego. Warszawa: Centrum Badań nad Uprzedzeniami.
4 Por. Florida R., Gates G. (2003). Technology and tolerance: the importance of diversity to high-technology growth. Research in Urban Policy, 9, 199–219; Gocłowska M.A., Crisp R.J. (2013). On counter-stereotypes and creative cognition: When interventions for reducing prejudice can boost divergent thinking. Thinking skills and creativity, 8, 72-79; McLeod P.L., Lobel S.A., Cox T.H. (1996). Ethnic diversity and creativity in small groups. Small Group Research, 27, 248-264.
5 Soral W., Hansen K., Bilewicz M. (2014). Stosunek do imigrantów oraz jego korelaty – na podstawie Polskiego Sondażu Uprzedzeń 2013. Warszawa: Centrum Badań nad Uprzedzeniami.
6 Pettigrew T.F., Tropp L.R. (2008). How does intergroup contact reduce prejudice? Meta-analytic tests of three mediators. European Journal of Social Psychology, 38: 922-934.
7 Wagner U., Van Dick R., Pettigrew T.F., Christ O. (2003). Ethnic prejudice in East and West Germany: The explanatory power of intergroup contact. Group Processes & Intergroup Relations, 6, 22-36.
8 Narodowy Spis Powszechny Ludności i Mieszkań, przeprowadzony w 2011, wskazuje, że cudzoziemcy stanowią 0,15% ludności Rzeczpospolitej Polskiej – 55 400 osób zadeklarowało posiadanie innego obywatelstwa niż polskie.
9 Stefaniak A., op cit.
10 Stefaniak A., Bilewicz M. (2014). Zmiana postaw w wyniku wymian studenckich: Rola kontaktu międzygrupowego i redukcji zagrożenia. Psychologia Społeczna, 3, 311-322.
11 Eyssel J., Geschke D., Frindte W. (2015). Is seeing believing? The relationship between TV consumption and islamophobia in German majority society. Journal of Media Psychology, 27, 190-202.
12 Bilewicz M., Marchlewska M., Soral W., Winiewski M. (2014). Mowa nienawiści. Raport z badań sondażowych. Warszawa: Fundacja im. Stefana Batorego i Centrum Badań nad Uprzedzeniami.
13 Soral W., Bilewicz M., Winiewski M. (w przygotowaniu). Desensitizing effects of online hate speech.
14 Stefaniak A., Bilewicz M. Winiewski M. (2015). Uprzedzenia w Polsce. Warszawa: Liberi Libri.
15 Milewski J.J. (2002). Stosunki polsko-żydowskie w Ostrołęckiem i Łomżyńskiem w latach trzydziestych i w czasie II wojny światowej. Zeszyty Naukowe Ostrołęckiego Towarzystwa Naukowego, 16, 175-176; Tryczyk M. (2015). Miasta śmierci. Sąsiedzkie pogromy Żydów. Warszawa: RM 2015.
16 Bilewicz M., Górska P., Jaworska M., Olechowski M., Witkowska M. (2012). Stosunek do uchodźców. Możliwości zmiany. Warszawa: Centrum Badań nad Uprzedzeniami.
17 Vollhardt J.R., Bilewicz M., Olechowski M. (2015). Victims under Siege. W: Halperin E. & Sharvit K. (red.) The Social Psychology of Intractable Conflicts. New York: Springer.

 

Raporty Centrum Badań nad Uprzedzeniami UW poświęcone tematyce uchodźców omówione w tym tekście  można znaleźć na stronie cbu.psychologia.pl.

 


© Academia wydanie specjalne 2015

 

 

 

Stanowisko dotyczące migracji przyjęte przez członków Polskiej Akademii Nauk podczas 131. sesji Zgromadzenia Ogólnego PAN można przeczytać tutaj.

 

Pozostałe głosy w debacie:

prof. dr hab. Marek Okólski: Europa: zmęczona ziemia obiecana

dr hab. Maciej Duszczyk: Pomiędzy migracjami a integracją

prof. Marcin Kula: Przybysze w narodowy dom

 

 

 

 

Słowniczek

 

  • Azylanci – potoczna nazwa osób przybywających do danego kraju i występujących o status uchodźcy.
  • Emigrant – osoba emigrująca, opuszczająca kraj, miejscowość, najczęściej w celu zapewnienia sobie lepszych warunków życia. Rozróżnia się emigrantów: stałych, sezonowych, okresowych, zarobkowych i politycznych.
  • Imigrant – osoba przybywająca z zagranicy na pobyt stały lub czasowy z powodów politycznych, gospodarczych, religijnych lub prywatnych.
  • Islamofobiczne postawy – nacechowany niechęcią stosunek do imigrantów pochodzących z krajów muzułmańskich.
  • Hot spoty – potoczna nazwa ośrodków dla uchodźców. Uważa się, że muszą przejść reorganizację, a warunki, jakie w nich panują, muszą ulec poprawie bez względu na miejsce, w którym się znajdują.
  • Konwencja dublińska – umowa podpisana w ramach Wspólnoty Europejskiej w 1990 r. (weszła w życie 1 września 1997) dotycząca zasad rozpatrywania wniosku o azyl przez państwa członkowskie UE.
  • Konwencja została zastąpiona przez nowe umowy dublińskie w 2003 i 2013 r.
  • Kryzys migracyjny – kryzys spowodowany masowym napływem imigrantów z Azji, Afryki i krajów bałkańskich do krajów członkowskich Unii Europejskiej i Europejskiego Obszaru Gospodarczego. Jest to najsilniejsza tego typu fala od czasów II wojny światowej.
  • Kryzys uchodźczy – głównie kryzys postaw, które w dużo większym stopniu wynikają z lęków niż z racjonalnej kalkulacji korzyści i kosztów związanych z napływem uchodźców z Bliskiego Wschodu i Afryki.
  • Kwoty migracyjne – liczba uchodźców, do przyjęcia których są zobowiązane państwa członkowskie UE. Kwoty migrantów zależą od szeregu parametrów, w tym stanu gospodarki i liczby ludności.
  • Migracje – wędrówka ludności mająca na celu zmianę miejsca pobytu. Przemieszczanie się ludności jest całkowicie naturalnym zjawiskiem i występowało we wszystkich czasach. Nasilenie się migracji może nastąpić m.in. z powodu złej sytuacji gospodarczej w miejscu zamieszkania (migracje ekonomiczne) lub sytuacji politycznej nieodpowiadającej migrującym (migracje polityczne).
  • Obozy przejściowe – miejsca dla uciekinierów, zlokalizowane głównie w Jordanii, Libanie i Turcji, gdzie przebywa wiele milionów osób oczekujących na relokację w bezpieczne miejsce w stabilnym kraju lub powrót do dawnego miejsca zamieszkania. Obozy dla uchodźców znajdują się we wszystkich krajach Unii.
  • Polityka integracyjna – działania podejmowane przez instytucje państwa i organizacje pozarządowe (w Polsce m.in. przez Fundację „Ocalenie”) mające na celu wspieranie migrantów w integracji i indywidualnym rozwoju, w tym podnoszenie kwalifikacji zawodowych, tak aby skrócić ich wchodzenie na rynek pracy.
  • Społeczeństwo obywatelskie – społeczeństwo zdolne do samoorganizacji oraz określania i osiągania wyznaczonych celów bez impulsu ze strony władzy państwowej.
  • Społeczeństwo otwarte – społeczeństwo, w którym panuje wolność myśli i przekonań, a jednostka ma prawo do osobistych decyzji. Koncepcja społeczeństwa otwartego opiera się na zasadzie tolerancji, uznania różnorodności (pluralizm) i akceptacji odrębności (rasowej, religijnej, światopoglądowej, narodowościowej).
  • Strefa Schengen – terytorium, na którym gwarantowany jest swobodny przepływ osób. Państwa sygnatariusze układu postanowiły znieść granice wewnętrzne na rzecz jednej granicy zewnętrznej. Zasady są sformułowane w tzw. układzie z Schengen z 1985 r. zawartym pomiędzy rządami państw Unii Gospodarczej Beneluksu oraz Republiki Federalnej Niemiec i Republiki Francuskiej i dotyczącym stopniowego znoszenia kontroli na wspólnych granicach.
  • Uchodźca – osoba, która musiała opuścić teren, na którym mieszkała ze względu na zagrożenie życia, zdrowia bądź wolności. Zagrożenie to jest najczęściej związane z walkami zbrojnymi, klęskami żywiołowymi, prześladowaniami religijnymi lub z powodu rasy lub przekonań politycznych. Statusu uchodźcy w myśl konwencji genewskiej z 1951 r. udzielono pierwszy raz na większą skalę uciekinierom z Węgier w 1956 i 1957 r.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Oceń artykuł
(5 głosujących)

„Academia” 2016

    

 

  

 

                                                          

„Academia” 2015

    

 

    

 

                                                             

„Academia” 2014

    

    

„Academia” 2013

    

    

„Academia” 2012

         

     

„Academia” 2011

   

    

„Academia” 2010

    

    

„Academia” 2009

    

    

„Academia” 2008

    

    

„Academia” 2007

    

    

„Academia” 2006

    

    

„Academia” 2005

    

    

Tematy

agrofizyka antropologia kultury antropologia społeczna archeologia archeometalurgia architektura Arctowski arteterapia astrofizyka astronomia badania interdyscyplinarne behawioryzm biochemia biologia biologia antaktyki biologia płci biotechnologia roślin borelioza botanika chemia chemia bioorganiczna chemia fizyczna chemia spożywcza cywilizacja demografia edukacja ekologia ekologia morza ekonomia energia odnawialna etnolingwistyka etnomuzykologia etyka ewolucja fale grawitacyjne farmakologia filozofia finansowanie nauki fizyka fizyka jądrowa gender genetyka geochemia środowiska geoekologia geofizyka geologia geologia planetarna geoturystyka grafen historia historia idei historia literatury historia nauki historia sztuki humanistyka hydrogeologia hydrologia informatyka informatyka teoretyczna internet inżynieria materiałowa język językoznawstwo klimatologia kobieta w nauce komunikacja kosmologia kryptografia kryptologia kulinaria kultoznawstwo kultura lingwistyka literatura matematyka medycyna migracje mikrobiologia mineralogia mniejszości etniczne mniejszości narodowe modelowanie procesów geologicznych muzykologia mykologia nauka obywatelska neurobiologia neuropsychologia nowe członkinie PAN 2017 ochrona przyrody orientalistyka ornitologia paleobiologia paleontologia palinologia parazytologia PIASt politologia polityka społeczna polska na biegunach prawo protonoterapia psychologia psychologia zwierząt Puszcza Białowieska robotyka rozmowa „Academii” seksualność smog socjologia szczepienia sztuka technologia wieś w obiektywie wulkanologia zastosowania zdrowie zoologia zwierzęta źródła energii żywienie

Komentarze

O serwisie

Serwis naukowy prowadzony przez zespół magazynu Academia PAN.Academia Zapraszamy do przysyłania informacji o badaniach, aktualnie realizowanych projektach naukowych oraz imprezach popularyzujących naukę.

 

Dla użytkowników: Regulamin

Pliki cookies

Informujemy, że używamy ciasteczek (plików cookies) w celu gromadzenia danych statystycznych, emisji reklam oraz prawidłowego funkcjonowania niektórych elementów serwisu. Pliki te mogą być umieszczane na Państwa urządzeniach służących do odczytu stron, a korzystając z naszego serwisu wyrażacie Państwo zgodę na używanie cookies, zgodnie z aktualnymi ustawieniami przeglądarki.

Więcej informacji o celu używania i zmianie ustawień ciasteczek w przeglądarce: TUTAJ

Wydanie elektroniczne

Kontakt

  • pisz:

    Redakcja serwisu online
    Academia. Magazyn Polskiej Akademii Nauk
    PKiN, pl. Defilad 1, pok. 2110
    (XXI piętro)
    00-901 Warszawa

  • dzwoń:

    tel./fax (+48 22) 182 66 61 (62)

  • ślij:

    e-mail: academia@pan.pl